گلها

یکم : به یاد تاج

جلال تاج 1360-1282 هنرمندی از شهر هنر پرور اصفهان بود و تا آنجا که می دانم همشهری هایش بسیار به او تعصب دارند و حتی کمترین شبهه به او را ... .

از شاگردان خوب او ، آقایان علیرضا افتخاری و اصغر شاهزیدی امروزه همچنان به اجرای اثر می پردازند .

خاطره

عالمی زنده شد از صوت خوش تاج امشب     بانگ او برده مرا جانب معراج امشب

شرح زندگی ایشان را به مجال بعدی وا می گذارم و فعلا به نقل خاطره زیبایی از شوخ طبعی ایشان اکتفا می کنم :

شادروان نواب صفا در کتاب قصه شمع می گوید اوایل سال 54 بود روزی تاج به دیدنم آمد .

پرسیدم : چطور هستید ؟

گفت : گوشم گرم گرم صدا می کند پیش دکتر رفتم .

گفت : تاج 50 سال تو فریاد زدی این گوش تحمل کرد و حالا گوشت از دست تو به فریاد آمده تو باید تحمل کنی .

این هم عکس زیبایی از نوازندگان این برنامه برگ سبز :

از راست : نواب صفا – جلیل شهناز – (غریبه) – تاج – حسن کسایی و کودک هم همایون تاج فرزند استاد هستند . 

دیّم – آشنایی با سه گاه :

این بار به مناسبت برنامه هایی که در سه گاه برای شما در نظر گرفته ام اندک توضیحی درباره سه گاه می نویسم .

کوک ساز : دوستان سه تار (و تار) نواز اگر کوک سیم اول را ربع پرده کمتر از دیاپازون بگیرند می توانند سه گاه می کرن را همراه برنامه گلها  بنوازند ؛ کوک می شود دو – سل – دو – دو (البته می توانید سیم سوم یا چهارم را می کرن کوک کنید تا واخوان خوبی داشته باشید) .

ویژگی های سه گاه :

سه گاه بیشتر به عنوان دستگاهی غمگین معرفی شده است ولی بسیار دیده ام قطعات شادی انگیزی که در سه گاه ساخته شده است هر چند گوشه های زابل و مویه غمگین هستند ولی این دستگاه در گوشه مخالف حالت با شکوهی به خود می گیرد .

گوشه های مهم سه گاه :

گام سه گاه : مثلا برای کوک سه تاری که اعلام کردم می شود :

1- دو -2- ر -3- می کرن -4- فا -5- سل -6- لا کرن -7- سی بمل (کرن برای مخالف) -8- دو .

درآمد : درجه سوم گام (می کرن) نت شاهد درآمد است و جالب اینکه ربع پرده هم است که به نظرم به همین علت اجرای سه گاه بوِیژه در چهارمضرابها اینقدر دلنشین و محبوب برخی ایرانیان شده است (دوستان دیگر هم نظرتان را درباره این نکته بگویید) .

زابل : درجه پنجم گام (سل) .

مویه : درجه ششم (لا کرن) شاهد است و شبیه شور است .

مخالف : درجه اول (هشتم) شاهد است و نت قبل از شاهد ربع پرده بالا می رود ؛ از این گوشه جهت مرکب خوانی به اصفهان نیز استفاده می شود (اگر نت هفتم ، سی ، را ربع پرده دیگر هم بالا ببریم) .

سیّم : برنامه گلهای این هفته

برگ سبز 19  دانلود

آواز : تاج اصفهانی

همنواز آواز : حسن کسایی

تکنواز : جلیل شهناز – امیر ناصر افتتاح

اشعار متن : عطار –  (؟ در صورت آگاهی به من خبر بدهید)

غزل آواز : حافظ

بررسی برنامه :

همچنان که در سرآغاز همه برنامه های برگ سبز می شنوید گوینده یکبار دیگر این دو بیت عارفانه از عطار را زمزمه می کند :

چشم بگشا که جلوه دلدار    به تجلی است از در و دیوار

این تماشا چو بنگری گویی        لیس فی الدار غیره دیار

در این قسمت ها استاد شهناز با ضربی بسیار زیبایی در سه گاه برنامه را آغاز می کند و پس از فرود گوینده ادامه می دهد :

خوشا دردی که درمانی ندارد     سری کز عشق سامانی ندارد

ندارد ذوق جان و لذت عمر                اگر دل مهر جانانی ندارد

دلی بی مهر جانان هر که را هست  دلی دارد ولی جانی ندارد

به غیر از آه سرد و چهره زرد          حدیث عشق برهانی ندارد

در اینجا استاد کسایی هم با ضربی دیگر که دارای ملودی های بسیار زیباست برنامه را ادامه می دهد و نوبت به تاج می رسد :

1- درآمد :

به تحریر (حالت پرش روی الف) در کلمه یار بماند و ... دقت کنید ، از این نوع تحریر برای فرود به شاهد سه گاه بسیار استفاده می شود و تقریبا جز جدایی ناپذیر سه گاه و از ویژگی های آن (همچنین چهارگاه) است .

هر که شد محرم دل در حرم یار بماند

آنکه این کار ندانـــست در انکار بماند

در بیت دوم به نوای نی کسایی که در ضمن خواندن مصرع اول شعر توسط تاج ملودی زیبایی غیر از آواز می نوازد دقت کنید که نوعی هارمونی و تنظیم به سبک ایرانی و خلاقیت کسایی می باشد :

اگر از پرده برون شد دل من عیب مکن

شکر ایزد که نه در پرده پنـــــــار بماند

2- زابل : کسایی چهارمضراب بسیار زیبایی را جهت مهیا شده فضای اجرا گوشه جدید می نوازد :

داشتم دلقی و صد عیب مرا می پوشید

خرقه رهن می و مطرب شد و زنار بماند

استاد کسایی پس از پایان تحریر تاج گوشه تقریبا ضربی کرشمه را بلافاصله اجرا می کنند .

3- بار نخست ، مصرع اول در مویه

بار دوم ، کل بیت در مخالف

بار سوم ، از مصرع دوم ، در مویه و در ادامه برای فرود استفاده می شود .

از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر

یادگاری که درین گنبد دوار بمــــــــاند

برنامه تکنوازان در دهه 50 توسط شادروان محمد میر نقیبی پس از کناره گیری از سرپرستی برنامه گلها ، (پس از ایشان آقای هوشنگ ابتهاج غزلسرای معاصر سرپرست این برنامه شدند و گلهای تازه را تاسیس کرد) بنیان گذاشته شد که برنامه ای در حدود 15 دقیقه بوده است .

این برنامه ها از شماره 101 آغاز شده و تا شماره 778 ادامه داشته است . 

پنجم : درخواست