5 - یادی از استادان
نخست) مقدمه :
1- خوشبختانه تعداد زیادی از دوستان در نظر سنجی وبلاگ اعلام کرده اند که به ردیف های موسیقی اصیل ایرانی مسلط هستند ، از این دسته دوستان خواهشمندم حتما با ایمیل من تماس بگیرند تا با همکاری شما از این به بعد به معرفی بهتر گوشه ها و نکات آوازها بپردازیم .
2- یکی از بخش های تقریبا ناشناخته و پنهان هر وبلاگی بخش "نظر دهید" است که می توان گفت ادامه مطالب وبلاگ بصورت پرسش و پاسخ بین خوانندگان و یا اصلاح مطلب مربوطه در آن گنجانیده می شود و گاهی نکته های ارزشمند و مفیدی در آن رد و بدل می شود بنابراین توجه دوستانی که حتی نظری ندارند را به مطالعه این بخش جلب می کنم .
3- خبر خوش برای خودم اینکه از حدود 2 هفته پیش تاکنون تعداد بازدیدهای وبلاگ به بیش از 100 بازدید در هر روز رسیده است و وبلاگ وارد باشگاه صدتایی ها شده است ، از همه شما خوانندگان محترم نهایت تشکر را دارم و امیدوارم در ادامه راه هم همراه هم باشیم .
دوم) سرگذشت فاخته :
استاد حسین قوامی 1368- 1286 از معدود خوانندگانی است که از آغاز تا پایان ، در همه مجموعه های برنامه گلها شرکت داشته اند که حاصل آن اجرای حدود 400 برنامه شده است .
به علت اینکه نظامی بوده اند و اجرای برنامه در رادیو برای نظامیان خالی از اشکال نبوده است (مانند استاد حسین خواجه امیری = ایرج) ، استاد خالقی نام مستعار فاخته ای را برای او در گلها برگزید .
از معروفترین تصنیفهایی که قوامی در گلها اجرا کرد :
یکی تصنیف جوانی ساخته استاد حسن یاحقی با شعر مرحوم نواب صفا است .
دومی تصنیف سرگشته (تو ای پری کجایی) ساخته استاد همایون خرم با شعر آقای ابتهاج است .
مزار ایشان در امامزاده طاهر کرج در کنار سایر هنرمندان نامی ایران چون بنان ، عبدالعلی وزیری ، دلکش ، گل نراقی و ... می باشد .
سوم) گلهای رنگارنگ :
خاطره
امروز خاطره زیبای اجرای این برنامه گلها را از زبان استاد بیژن ترقی در کتاب "از پشت دیوارهای خاطره" خواهید خواند :
روزی وارد اتاق گلها شدم آقای پیرنیا را دیدم چندین کتاب را به سرعت زیر و رو می کند مرا که از پشت عینک نگاه کرد .
گفت : چه خوب شد آمدی فردا روز تولد حضرت امیر (ع) است ، در صدد تهیه برنامه ای عارفانه و پر شور هستم ، قرار است آقای بدیعی و قوامی تا یکی دو ساعت دیگر جهت ضبط به رادیو بیایند می خواستم غزلی انتخاب کنم که مناسب این روز بزرگ باشد تو در این کار به من کمک کن .
از اتاق خارج شد و من مشغول جستجو شدم با دقت زیاد چند غزل خوب انتخاب کردم و علامت زدم ایشان که مراجعت کرد شعرها را به ایشان نشان دادم .
گفت : از تمام این غزلیات در برنامه های گوناگون استفاده کرده ام از طرفی چون قرار است از آهنگی ضربی در این برنامه استفاده کنیم اگر بتوانی شعری چهار پاره مانند انتخاب کنی بهتر است .
... بعد از مدتی گفت : خودت غزلی نداری که مانند آن شعرت مست مستم ساقیا دستم بگیر (لازم به گفتن است که استاد گلپایگانی نخستین اجرایش در گلها بود با این شعر بود که آن هم ماجرای خواندنی دارد) از نظر شور و حال و تازگی مطلب ، در خور چنین روزی باشد .
در فکر شدم چند شعر را از نظر گذراندم بالاخره یکی که اتفاقا از نظر وزن قابل تطبیق با آهنگهای ضربی بود یادم آمد ، بیت اول را خواندم .
گفت : دوباره بخوان .
... دو سه بار آن را خواندم .
گفت : بالاخره یافتم ، همین است ، من یک چنین شعری می خواستم .
بقیه شعر را که خواندم گفت بنویس ، همه ابیات را بنویس ، من در اتاق ضبط منتظرت هستم .
وارد اتاق ضبط شدم مرحوم بدیعی مشغول تمرین بود قطعاتی از چهارمضراب های استاد صبا را با چیره دستی و قدرتی که در پنجه های هنرمندانه خود داشت می نواخت .
بعد مرحوم قوامی هم از راه رسید شعر را بدست او دادم در آغاز شعر را زیر لب زمزمه می کرد و ... .
خلاصه هنگام ضبط فرا رسید و آن دو هنرمند با آن غزل چنان شور و حالی به پا کردند که آقای پیرنیا برخاست و پدرانه مرا بوسید .
گفتگو با استاد ترقی :
ابتدا که غزل را خواندم در نگاه اول برایم سوال شد که شعر این برنامه واقعا چه ارتباطی با مولا علی می تواند داشته باشد وقتی برای دوستان هم خواندم آنها هم همین سوال را تکرار کردند هر چند با کمی دقت تقریبا سوالم بر طرف شد اما ... :
پنج شنبه صبح با استاد ترقی تماس تلفنی گرفتم ، با صدایی خسته و نفسی به شماره افتاده از پیمودن راه دراز زندگانی پر تلاش ، چنین گفتند و شنیدم و بخوانید :
- استاد این شعر که در کتاب خاطراتتان فرمودید در تولد علی (ع) استفاده شد ولی ظاهرا اشاره ای به موضوع ندارد ؟
-بله در برنامه گلها سعی می شده که اسم ها مستقیما آورده نشود بلکه اشعاری عرفانی متناسب با موضوع برگزیده می شده که بتواند تعبیر آن موضوع باشد .
- استاد می توان در این شعر کلمه ساقی را اشاره به مولا گرفت ؟
- البته ، البته .
- استاد از جلد دوم کتاب خاطراتتان چه خبر ؟
- البته کتاب چاپ شده است امیدوارم در زمان حیاتم به دست خوانندگان برسد ! هم اکنون وزارت ارشاد در حال شمردن نسخه های چاپ شده کتاب است و بزودی کتاب توزیع خواهد شد .
- ان شاء الله . استاد از جناب استاد یاحقی چه خبر ؟
- ایشان هم مانند من پیر شده اند و نباید انتظاری از ایشان داشته باشید ، البته گاهی به من زنگ می زنند .
با آرزوی سلامت و شادکامی برای استاد بیژن ترقی و همه استادان دیگر موسیقی و شعر ایران زمین ...
تنت به نـــــــــــاز طبیبان نیازمند مباد وجود نازکت آزرده هجــــــــــــــر مبـاد
سلامت همه آفاق در سلامت توست به هیچ عارضه شخص تو دردمند مباد
گلهای رنگارنگ 280 دانلود
آواز : حسین قوامی
نوازندگان : حبیب الله بدیعی – امیر ناصر افتتاح
غزل آواز : بیژن ترقی
آهنگساز : شیدا
خواننده تصنیف : مرضیه
اشعار متن : مولانا
دستگاه : ماهور
نخست گوینده اشعار زیر را به مناسبت تولد علی(ع) می خواند :
چنان مستم چنان مستم من امروز که از عالم برون گشتم من امروز
گرفتم گوش عقل و گفتم ای عقل برون رو کز تو وارستم من امـــروز
امروز مها خویش ز بیگانه ندانیم مستیم بدان سان که ره خانه ندانیم
در باغ به جز عکس رخ دوست نبینیم وز شاه به جز حالت مستانه ندانیم
ترانه :
شیدا از تصنیف سرایان آخر عهد قاجاری بوده است که آهنگهای بسیار زیبایی از وی به یادگار مانده است که این ترانه نرگس مست نیز از آن جمله است . از نکات جالب آهنگسازی شیدا این بوده است که ترانه را در دو بخش و دو وزن می ساخته تا یکنواخت نباشد .
نرگس مستی به رویت همچو ماه ، چشم بدت دور
ابرو پیوستی دو چشمانت سیاه ، رشک رخ حور
آفت جانی خبر دارت کنم باشه تا روزی گرفتارت کنم
بلبل زار خسته دل به کسی نبسته
مرغ قفس شکسته از کمند خلق جسته
ای دو صد بنده گرفتار کمند مویت
عاشق آن است که پا می نکشد از مویت
دوباره گوینده ادامه می دهد که :
امروز ازین نکته و افســــــــــــــــانه مخوانید که افزون نپذیرد دل و افســـــــــانه ندانیم
ساغر ده و کم پرس که چندم قدح هستی که از عشق یاد تو ما باده و پیمانه ندانیم
نفسیر مقدمه به اجرای بدیعی :
در این قسمت برای شما اجرای بدیعی را مختصر تحلیلی می کنم :
9 - در آمد های مخصوص بدیعی که حالتی غربی مانند دارند .
18/9 – چهارمضراب
55/9 – گشایش
20/10- فرود
49/10 – شکسته
38/11 – فرود
07/12 – به حالت بسیار محکم آرشه (ff) بر روی سیم ها که از ویژگی های ساز بدیعی است دقت کنید .
تفسیر آواز :
1- درآمد
(البته بند اول هر مصرع تقریبا در پرده گشایش است
و بند دوم حالتی فرود گونه به درآمد و نت شاهد دارد .
به حالت ضرب پنهان آواز نیز دقت کنید) .
ساقیا چه بنشستی خمّ می بجوش آمد
درگشا که مدهوشی پشت در بهوش آمد
2- گشایش
می ز خم به مینا کن جام می مهیا کن
عاشق بلا دیده رند و باده نوش آمد
3- شکسته
باز کن در ای ساقی تا که می بود باقی
محرمی خراب از عشق گل سبو به دوش آمد
4- فرود
تا که دم زدم از عشق در خمار هشیاری
ناله از دلم برخاست سینه در خروش آمد
چهارم : تکنوازان
قبل از شنیدن این برنامه به چند نکته توجه کنید :
1- این بار هنرنمایی استادان مسلم موسیقی ایرانی را در ماهور و مرکب نوازی کاملی به شور خواهید شنید .
2- مسلما شناخت صدای استادان آوازی از یکدیگر کاری بس آسان است ولی شناخت ساز نوازندگان از هم تخصص و دقت بیشتری را طلب می کند بنابراین دوستانی که علاقه مند هستند از ساز استادان ویلن ، نوازنده آن را تشخیص دهند دعوت می کنم با دقت در ویلن بدیعی در برنامه گلهای بالا و ویلن ملک در تکنوازان پایین کار را شروع کنند و نظرتان را هم در بخش "نظر دهید" به من منعکس کنید .
3- گوشه هایی که معرفی کرده ام تا حد امکان بوده وگرنه مشخص کردن تمام ورود و خروج ها 70 من کاغذ می طلبد ، اما برای علاقه مندان و بوِیژه نو هنرآموزان یک نکته را اضافه کنم که :
همه شما تصنیف مرغ سحر را شنیده اید و آن را در حافظه دارید بنابراین گوشه های آن را به شما معرفی می کنم تا با زمزمه زیر لب همراه اجرای هنرمندان در هر گوشه معرفی شده به مقایسه و شناخت بهتری برسید :
درآمد : مرغ سحر ناله ...
گشایش : بابل پر بسته ز ...
شکسته : ظلم ظالم ...
فرود : ای خدا ای ...
دلکش : نوبهارست گل به ...
قرچه : شعله فکن در ...
رضوی : دست طبیعت گل ...
قرچه : جانب عاشق نگه ، ای ...
فرود : بیشتر کن ...
تکنوازان 333: دانلود
سه تار : احمد عبادی
ویلن : اسدالله ملک
تنبک : جهانگیر ملک
دستگاه : ماهور
معرفی گوشه ها :
17/0 – درآمد توسط ملک
27/1 – چهارمضراب توسط عبادی
20/2 – گشایش
33/2 – اشاره کوچک به شکسته (تک مضرای عبادی روی سیم اول)
58/3 – شکسته (تک مضراب های معروف استاد عبادی)
40/4 – فرود از عبادی
51/4 – گشایش توسط ملک
10/5 – فرود به ماهور توسط ملک
27/5 – اجرای کوتاه 5 ثانیه ای از چهارمضراب صبا توسط ملک (این چهارمضراب در کتاب سوم صبا می باشد که استاد بدیعی کمی کاملتر ازین را اجرا کرده اند که درآینده برایتان خواهم گذاشت) .
27/8 – دلکش توسط عبادی
16/9 – کرشمه دلکش توسط ملک
48/9 – قرچه شور توسط عبادی
21/10 – رضوی شور توسط ملک
08/11 – حسینی شور توسط عبادی
40/11 – فرود به ماهور توسط عبادی