یکم : محمود محمودی (خوانساری)

برگرفته از : کتاب مرغ شباهنگ نوشته حمید تجریشی

محمودی به تاریخ 23/4/1313 در محله "ری سان" شهر زیبای و سبز و خرم خوانسار دیده به جهان گشود .

مادرش خانم فاطمه محمودی (دختر آیت الله فاضل خوانساری) و پدرش مرحوم آقا سید جمال الدین محمودی از روحانیون بنام و علمای بسیار مورد احترام در شهر خوانسار بود .

محمودی راجع به پدرش دو نکته را خاطر نشان کرده : اول اینکه به قول سعدی "همه قبیله او عالمان دین بوده اند و دوم اینکه پدرش از صدای خوشی بهره مند بوده و هنگامیکه کودکانش را در بغل می گرفته این شعر زیبای حافظ را زمزمه می کرده :

بلبلی برگ گلی خوشرنگ در منقار داشت    وندر آن برگ و نوا خوش ناله های زار داشت

و از قرار در فامیل مادریش یعنی دایی بزرگ او نیز صدای خوب وجود یافت می شده است .

محمودی خود گفته است : در خوانسار خانه ما در جای قشنگی بود ، کنار آب بود و مردم که برای تفریح به آن حوالی می آمدند صفحه گرامافون داشتند . هشت ، نه ساله بودم که صدای بدیع زاده و ادیب خوانساری و طاهر زاده را از گرامافون آنها شنیدم . استعداد عجیبی داشتم که این نواها را بگیرم و برگردانم .

وی پدر را در سال 1326 از دست می دهد و در همان سال به علت مشکلات زندگی و تنگنای امکانات خانواده در حالیکه فقط 13 سال داشت در معیت دایی بزرگش به تهران می آید .

وی تا سال 1330 به شغل های مختلفی سرگرم می شود . در همین دوران با گوش سپردن به نوای موسیقی از  صفحه فروشی ها  به اموختن موسیقی می پردازد .

در سالهای بعد وی برای نخستین بار با ارکستر آقای منصور احمدی (نوازنده سنتور) در رادیو نیرو هوایی به اجرای تصنیفی زیبا با شعر مولوی یعنی "من مست و تو دیوانه " می پردازد که البته بعدها با ارکستر استاد همایون خرم در برنامه موسیقی ایرانی نیز دوباره ظبط شد .

او در سال 1333 به خدمت سربازی اعزام می گردد و به خاطر صدای زیبای که دارد مورد توجه فرماندهان خویش قرار می گیرد .

در سال 1335 بر اثر یک اتفاق ساده با بزرگ مرد موسیقی یعنی استاد ابوالحسن صبا آشنا می شود و مورد تشویق وی قرار می گیرد ولی این آشنایی دیری نمی انجامد و صبا در سال 36 فوت نمی کند .

در همین سال خانواده محمودی به تهرات مهاجرت می کنند .

محمودی در آستانه نوروز 37 به شیراز مسافرت می کند و در آنجا با همکاری آقای منوچهر بحری به رادیو شیراز راه پیدا می کند و به استخدام آنجا در می آید .

سرانجام در سال 39 به پیشنهاد مرحوم جهانگیر ملک – که از دوستان جوانی او در تهران بود - به تهران دعوت می شود تا آوازش را در برنامه گلها محک بزنند .

وی در جمعی که استاد کسایی ، استاد عبادی و چند تن دیگر و خود آقای پیرنیا بودند قطعه ای اجرا کردند که همگی آواز او را پسندیدند و در همان ساعت آوازی را با ساز آقای فرهنگ شریف ضبط کردند که جمعه همان هفته از برنامه برگ سبز پخش شد .

این برنامه به شماره برگ سبز 56 در آواز سه گاه با این شعر حافظ ضبط شده است :

عکس روی تو چو در آیینه جام افتاد   عارف از پرتو می در طمع خام افتاد

محمودی در این موقع حدود 26 سال سن داشت .

محمودی از این تاریخ تا حدود سال 56 در حدود 140 اثر در برنامه های گلها شامل : گلهای رنگارنگ ، برگ سبز ، یک شاخه گل و سپس گلهای تازه اجرا می کند . در این برنامه ها وی با بزرگترین نوازندگان تاریخ موسیقی ایران از جمله  اساتید : محجوبی ، شهناز ، یاحقی ، بدیعی ، ورزنده ، مجد ، عبادی و دیگران همکاری می کند .

محمودی علاوه بر گلها فقط در چند "برنامه موسیقی ایرانی" به سرپرستی استاد همایون خرم و همچنین برنامه " نوایی از موسیقی ملی " به سرپرستی استاد اسدالله ملک شرکت می کند و هرگز در تلویزیون به اجرای برنامه ای پرداخت .

وی برای نخستین بار در همین برنامه نوایی از موسیقی ملی به اجرای تصنیف پرداخت که ترانه مرغ شباهنگ ساخته اسدلله ملک معروفترین آنها می باشد .

محمودی تنها 2 بار در عمر هنری خویش به اجرای کنسرت زنده پرداخت .

اولین بار در سال 1349 در جشن هنر شیراز با گروهی به سرپرستی استاد فرهنگ شریف غوغایی بر پا کرد .

بار دوم در سال 52 در تالار رودکی به اجرای اثر پرداخت و سومین بار هم در سال 53 به همراه استادان : بدیعی ، تجویدی و ... در انگلستان برای دانشجویان مقیم خارج برنامه اجرا می کند .

در دهه پنجاه محمودی نیز مانند بسیاری هنرمندان دیگر در اعتراض به وضع آشفته موسیقی – علی رغم حضور در برنامه گلهای تازه - فعالیتهای خود را کم می کند تا اینکه با وقوع انقلاب اسلامی در سال 57 فعالیتهای وی برای همیشه تعطیل می شود .

سرانجام چراغ زندگی این هنرمند بزرگ در تاریخ 2 اردیبهشت 1366 به عارضه سکته قلبی خاموش گردید و در بهشت زهرا به خاک سپرده شد .

مراسم وی در خانقاه صفی علیشاه پرشکوه ترین مراسم ترحیم هنرمندان را به خود دید بطوریه همه جا پوشیده از انبوه مردمی بود که برای گرامی داشت او قدم رنجه کرده بودند .

جالب آنکه صدای جمهوری اسلامی ایران نیز برای نخستین بار در بزرگداشت هنرمندی از اهل موسیقی برنامه ای تهیه کرد که قسمت هایی از آواز و سخنان او را نیز پخش کرد .

استاد امیر خانی خطاط بزرگ کشور ما نیز خط زیبای خود را بر سنگ مزار وی به یادگار گذاشتند :

آرامگاه جاودانی عندلیب گلشن هنر ایران

دوم : برنامه گلها

دانلود

گلهای تازه 20 – شب هجران

دستگاه : شور

آواز : محمودی خوانساری

همنواز آواز : اسدالله ملک

نوازندگان : فرهنگ شریف – جهانگیر ملک

 شعرها : شهریار

گوینده : فیروزه امیر معز

صدا بردار : ایرج فهیمی

درآمد

باز امشب ای ستاره تابان نیامدی                     باز ای سپیده شب هجران نیامدی

شمعم شکفته بود که خندد به روی تو              افسوس ای شکوفه خندان نیامدی

ابوعطا

با ما سر چه داشتی ای تیره شب              چون سرگذشت عشق به پایان نیامدی

بیات کرد

صبرم ندیده ای که چه زوری شکسته ایست      ای تخته ام سپرده به توفان نیامدی

فرود

نشناختی فغان دل رهگذر که دوش                         ای ماه قصر بر لب ایوان نیامدی

سارنگ و فرود

در طبع شهریار خزان شد بهار عشق                     زیرا تو خرمن گل و ریحان نیامدی

سوم : کوک سه تار(3)

در ادامه مطلب شماره گذشته این بار به مایه ابوعطا می پردازیم :

- کوک ساز عبادی یک پرده کمتر از دیاپازون است .

- شاهد ابوعطا درجه چهارم گام شور می شود و شاهد حجاز هم درجه پنجم گام شور می شود ؛ البته آقای عبادی در این اجرا هیچ جا حجاز اشاره نکردند !؟

- نکته بسیار جالب توجه این است که عبادی سیم های سوم و چهارم را با درجه هایی از گام ، کوک می کند که اصلا نت های اصلی گام نیستند و بویژه کوک سوم بسیار جالب هم می شود ؛ بنابراین از دوستان سه تار نواز خواهش می کنم حتما تجربیات خود را در مورد کوک های این دفعه و  همچنین کوکهای دیگری که دیگر مایه ها احتمالا می دانند ، در بخش نظرات با ما در میان بگذارند .

1 – کوک های ابوعطا  دانلود

1 -  کوک سل : دو – سل – فا – ر .

* گام می شود : ر- می کرن – فا – سل – لا – سی بمل – دو – ر .

2 – کوک فا : دو – فا – می بمل – دو .

* گام می شود : دو – ر – کرن – می بمل – فا – سل – لا بمل – سی بمل – دو .

3 – کوک سل : دو – سل – فا – می کرن .

* گام می شود : ر- می کرن – فا – سل – لا – سی بمل – دو – ر .

4 – کوک دو : دو – سل – دو – دو .

* گام می شود : سل – لا کرن – سی بمل – دو – ر – می بمل – فا – سل .

2 – تکنوازان 145  دانلود

مایه : ابوعطا

ویلن : اسدالله ملک

سه تار : احمد عبادی

چهارم – هنرمندان جوان

در گذشته چند بار ساز هنرمند جوان آقای محسن دهینی را شنیده اید - که از دوستداران سبک اسدالله ملک هستند - ایشان در سالهای اخیر برنامه های بسیاری را به همراه ارکستر ، برای رادیو و تلویزیون استان مازندران ضبط کرده اند و همچنین کنسرت های بسیاری نیز برگزار کرده اند که این بار 3۲ قطعه بسیار زیبا را از کنسرت سال گذشته ایشان می شنوید :

۱-      آواز ابوعطا - مقدمه کنسرت پاییز 1386 در اداره ارشاد ساری  دانلود

۲-      قطعه ای از استاد ملک از همان اجرا  دانلود