ردیف موسیقی ایران و جدول مندلیف
کسانی که با شیمی دبیرستان آشنا باشند نظریه مندلیف را شنیده اند .
... کوتاه اینکه مندلیف عنصرهای شیمایی شناخته شده در دوران خودش را بر اساس نظمی که بین آنها یافته بود در جدولی مرتب کرد که برخی خانه های آن جدول نیز خالی بود . او از روی مکان های خالی پیش بینی کرد که باید عنصرهای دیگری وجود داشته باشند که هنوز کشف نشده اند ؛ او حتی از روی نظمی که یافته بود ویژگیهای این عنصرهای کشف نشده را پیش بینی کرد .
البته بعدها با کشف عنصرهای تازه ، پیش بینی های او تایید شد .
اما چه ارتباطی بین این موضوع و ردیف موسیقی ما وجود دارد ؟!
همانطور که از نام ردیف بر می آید ، این نام اشاره به نوعی ردیف شدن و نظم در 7 دستگاه و 5 آواز موسیقی ایرانی است .
همانطور که می دانیم هر گام موسیقی از 7 نت تشکیل شده است و گوشه های اصلی هر دستگاه بر یکی از این درج های گام استوار هستند .
مثلا : درآمد ، چکاوک و بیداد در دستگاه همایون به ترتیب بر درجه یکم ، سوم و چهارم گام تاکید دارند .
همانطور که در گام همایون می بینید هیچ گوشه ای در درجه دوم وجود ندارد و برای پژوهشگران موسیقی و ردیف شناسان زمینه ساخت گوشه ای در این درجه وجود دارد و البته همین وضعیت برای درجه های گوناگون دستگاه های دیگر هم برقرار است ؛ مثلا به گفته آقای کیوان ساکت آقای علی نقی وزیری بر درجه دوم دستگاه چهارگاه گوشه ای به نام بدر اختراع کرده بودند .
به روش مشابه می توان راه هایی را جست که از هر گوشه ای در هر دستگاهی به دستگاه دیگری مرکب نوازی کرد که در این زمینه در آینده بیشتر گفتگو خواهیم کرد .
* در پایان از دوستانی که در این مورد نظری دارند خواهش می کنم در بخش نظرات با ما هم در میان بگذارند .
دوم :
پری زنگنه
بازنویسی از کتاب زنان موسیقی ایران نوشته توکا ملکی انتشارت کتاب خورشید

پری زنگنه شهرت خود را مدیون آوازهای محلی ای است که سال ها پیش با تنظیم فریدون شهبازیان خواند و کاست هایی از آن ها نیز توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تهیه شد . از آن سال ها، بسیاری از مادران کودکانشان را که همسن نگارنده ی این سطور بودند ، با لالایی او خواب کردند . او با صدای آرامش بخش و رویایی خود می خواند :
لای لای لای لای
گل لاله
پلنگ در کوه چه می ناله
برای دختر خاله
پری رخ رنگنه از یک خانواده کاشانی الاصل است که در سال 1318 در تهران به دنیا آمد . اولین درس ها را در زمینه ی ردیف های ایرانی نزد نصرالله زرین پنجه خواند و بعد در هنرستان عالی موسیقی تهران نزد اولین باغچه بان ، تعلیم اپرا دید . سپس برای تکمیل آموخته هایش به آلمان ، اتریش و ایتالیا رفت .
او حدود بیست و هشت سال پیش در یک حادثه ی رانندگی بینایی اش را از دست داد و در واقع پس از این حادثه کار هنریش را به طور جدی آغاز کرد . در شانزدهم خرداد 1351 نخستین رسیتال خود را در تالار رودکی برگزار کرد . وی علاوه بر تکثیر نوار کاست ، در اپراها و کنسرت های مختلفی شرکت کرد و از جمله اپرای "دون کارلوس" به کارگردانی والترپل که در آن نقش "صدای آسمانی" را بازی می کرد .
صدای او سوپرانو لیریک است .
به جز این در زمینه موسیقی ایرانی ، ترانه ی "ای نوع بشر" ساخته علی اکبر شهنازی با شعر امیر جاهد را که در آواز اصفهان می باشد ، با تنظیم فرامز پایور در تالار رودکی بازخوانی کرده است .
پری زنگنه پس از انقلاب به طور پراکنده به اجرای خصوصی برنامه پرداخته بود و برای اولین بار در جشنواره گل یاس در مهر 1377 به اجرای عمومی پرداخت و پس از آن کنسرت های بسیاری در نقاط مختلف شهر تهران اجرا کرد . او در این سالها بیشتر در امور خیریه و انتشار شعرهای کوتاه و تالیف کتاب " آوای نامها از ایران زمین" فعال بوده است .
با این توضیحات ترانه های محلی ایران را با صدای وی دانلود کنید :
1 – لالایی دانلود
2 – دست به دستمالم نزن دانلود
3 – عزیز جون (مازندرانی) دانلود
4 – عزیزم سوزه دانلود
5 – دختر شیرازی دانلود
6 – آی لیلی دانلود
7 – شکار آهو دانلود
8 – رشید خان دانلود
9 – مستم مستم دانلود
10 – دایی بلال دانلود
11 – دو به دو دانلود
12 – بارون بارونه دانلود
13 – اسمر اسمر دانلود
14 – قد بلند دانلود
15 – میخوام برم کوه دانلود
سوم : برنامه گلها
برنامه موسیقی ایرانی
دستگاه : چهارگاه
آهنگساز : علی تجویدی
ترانه سرا : معینی کرمانشاهی
خواننده : دلکش
شعر آواز : سعدی
نوازندگان : علی تجویدی –تار ؟
سال : 1336

1 - تصنیف :
کجا سفر رفتی که بی خبر رفتی
اشکم را چرا ندیدی از من دل چرا بریدی پا از من چرا کشیدی
که پیش چشمم ره دیگر رفتی
بیا به بالینم که جان مسکینم
تاب غم دگر ندارد جز بر تو نظر ندارد جان بی تو ثمر ندارد
مگر چه کردم که بی خبر رفتی
چه قصه ها تو از وفا گفتی با من تو بی محبتی جانا یا من
تو چنان شرر به خدا خبر ز خدا نداری رود آتش از سر آن سرا که تو پا گذاری
سوز دلم را تو ندانی آتش جانم ننشانی
با غمت در آمیزم از بلا نپرهیزم
پیش از آن برم بنشین کز میانه برخیزم
رو به تو کردم به خدا خو به تو کردم که هم آغوش تو باشم
دل به تو بستم به امیدت بنشستم که قدح نوش تو باشم
چه شود اگر نفس سحر خبری ز تو آرد به کس دگر نکنم نظر که دلم نگذارد
رفتی و صبر و قرار مرا بردی طاقت این دل زار مرا بردی

2- آواز :
بگذار تا مقابل روی تو بگذریم دزدیده در شمایل خوب تو بنگریم
جور است در جدایی و شوق است در نظر هم جور به که طاقت شوقت نیاوریم
گفتی ز خاک بیشترند اهل عشق من از خاک بیشتر نه که از خاک کمتریم
یکم :
به یاد عبدالوهاب شهیدی

* یادآور می شوم که یک بار در شماره 20 وبلاگ به شهیدی پرداخته ایم : از اینجا بخوانید
شهیدی تنها خواننده ای است که در همه برنامه های گلها شرکت کرده است و اکنون در آمریکا زندگی می کند .
- وی چند سال پیش چند تصنیف قدیمی اش را بازخوانی کرده است که تقدیم می شود :
1- آی سوزه : آسمون به این گپی ... دانلود
2- نوایی : وای که دیوونه شدم ... دانلود
3- تنها بیا : دوستان شرح پریشانی من گوش کنید ... دانلود
4- یار بی وفا : خداوندا نری به کازرون ... دانلود
- در این بخش دو قطعه آواز بسیار زیبا که دوست ارجمندم آقای سعید شجاعی از روی صفحه تبدیل کرده اند تقدیم می کنم :
غم دوست قدیمی من دانلود
دستگاه : نوا
شعر : هما (میرافشار ؟)
گوینده : آذر پژوهش
ای مرغک خوش خبرم که توی برفا می خونی می خوای بگی بهار میشه یخا و برفا آب میشه
می خوای بگی دوباره گل توی چمنها در می یاد گلی که زیر خاک بره می دونی هیچ وا نمیشه
کسی که جاش توی دلم از ازل و ابد بوده بگو به خلق این خدا مگه ز من سوا میشه
به من نصیحت می کنن غم و فراموش بکنم دوست قدیمی منه مگه ز من جدا میشه
دلی که مهر داغ خورد چو لاله بیابونا نه از بهار و نه از خزان به هیچ چی وا نمیشه
به من بگو کجا برم به دادخواهی از بلا تموم این مصیبتا ز خواسته خدا میشه
عود من ، خداحافظ دانلود
مایه : اصفهان
شعر : نریمان
گوینده : آذر پژوهش
تاریخ : 25 / 5 / 1345
عود من آوای گرمت بر دل ناشاد من شادی نمی بخشد
چرا که آرزوها جملگی مردند
دگر کی در سرم شوری به دل عشقی به پا خیزد
دگر کی همدمی یا محرمی در پای سازم اشک می ریزد
عود من
به دست نوجوانی تازه طعم عشق فهمیده
یا به آغوش هوسرانی برو باشد خریدارت به پیش گلرخانی رو که باشد باعث گرمی بازارت
کنون که بهر تو آغوش من بسته
بگو آخر به کارم چیست کارت
عود من
زمانی که به دریای دلم امید می زد موج زمانی که دری بر روی خود بسته نمی دیدم
پیاپی شاخه های گل ز بستان امید خویش می پیچیدم
به زیر صخره ها یا ساحل دریای امیدم قدم آسوده همراه نوای گام شیرینت
به سوی مقصدی معلوم پیش می رفتم
ولی افسوس ولی افسوس
که امروز به چنگال خروشان موج دریا چون اسیری به زیر صخره های زندگی مفلوک و نابودم
چرا که گرد پیری به روی تارهای موی مشکینم نشسته
شده مویم سپید و دل شکسته
دگر آوای گرمت بر دل ناشاد من شادی نمی بخشد
چرا که آرزوها جملگی مردند
برو عودم خداحافظ
دوم : برنامه گلها
این بار برنامه ای از مجموعه موسیقی ایرانی می شنوید . متاسفانه این برنامه معرفی ندارد و متوجه برخی شعر های ترانه نیز نشدم ، بنابراین از دوستانی که اطلاعاتی دارند درخواست کمک می کنم .
برنامه موسیقی ایرانی دانلود
خواننده : گلوریا
آواز : شهیدی
شعر های آواز : بابا طاهر
نوازندگان : همایون خرم – مجید نجاحی – حسن ناهید ؟
ترانه :
عزیزم بد نکردم بد نکردم ای گل زدی تیر به پهلویم بد نکردم ای گل
زدی تیری میون دوستان دشمن ای گل چدایی را تو کی دیوانه کردم ای گل
سفید مرغی بودم بر شوق ؟؟ ای گل فلک سنگی زده بالم شکسته ای گل
فلک بالی بده پروازم گیرم ای گل در دروازه شیراز و گیرم ای گل
بسوزه بخت دادم نکردی دم رفتن خبردارم نکردی
اگر مردم گلزاری ؟؟ ای گل ؟؟
آواز :
دلی دیرم خریدار محبت کز او گرم است بازار محبت
لباسی بافتم بر قامت دل ز پود محنت و تار محبت
بی تو یارب به بستان گل نرویه اگر رویه کسش هرگز نبویه
بی تو هر کس به خنده لب گشایه رخش از خون دل هرگز مشویه
دگر شو شد که مو جونم بسوزه گریبون تا به دامونم بسوزه
برای خاطر یک سبزه رنگی همی ترسم که ایمونم بسوزه
مو آن شمعم که اشکم آذرین بی کسی که سوته دل اشکش چنین بی
همه شو سوجم و سوجم همه روز ز تو شامم چنان روزم چنین بی
دل نازک مثال شیشه ام بی اگر آهی کشم اندیشه ام بی
سرشکم گر بود خونین عجب نیست مو آن دارم که خون در ریشه ام بی
بخوان ای نی که غمخواری منی تو بسوز ای سینه تبدار منی تو
نمی گویم چرا می نالی ای دل بنال ای دل که بیمار منی تو
سیه بختم که بختم واژگون بی سیه روزم که روزم تیره گون بی
شدم محنت کش کوی محبت ز دست دل که یارب غرق خون بی