یکم : هنرمند سیاسی یا اجتماعی ؟

 

همه ما ایرانیها شنیده ایم که سیاست پدر و مادر ندارد ؛ بنابراین زیبنده هیچ هنرمندی نیست که خود را آلوده بازیهای سیاسی بکند .

ولی مرز ظریفی بین مسایل سیاسی و اجتماعی است و هنرمند بر حسب وظیفه ای که در قبال مردمی - که با شرکت در کنسرت ها یا خرید آثار وی و ... او را به جایگاه کنونی رسانده اند - دقیقا باید در مسائل اجتماعی مشارکت کند ؛ مثلا از نمونه های روشن :

- نخستین موسیقی دانی که در مسائل اجتماعی وارد شده عارف قزوینی بود که تصنیف های وطنی او در دوره انقلاب مشروطه بر زبان آزادیخواهان جاری شد .

- بعدها در دروره استبداد رضا شاه کمتر مجالی به این گونه هنرمندان داده شد ولی همزمان با اشغال ایران در جنگ جهانی دوم روح الله خالقی سرود جاودانه ای ایران را ساخت و بعد ها هم در ماجرای آذربایجان ... .

- بعدها در دوره ملی شدن نفت به دست مصدق ، ابوالحسن صبا سرود سی تیر را با روی آهنگی از حسین ملک – بردار بزرگتر اسدالله ملک – سرود که البته پس از کودتا موجب دردسر برای سازنده و سراینده اثر شد و ... .

- سپس در دوره انقلاب اسلامی نیز گروه شیدا و عارف با اشعار هوشنگ ابتهاج و آهنگسازی محمد رضا لطفی ، حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان و با صدای محمدرضا شجریان و شهرام ناظری به خلق پیوستند .

 

* البته همیشه مسائل انقلابی سبب اظهارنظر موسیقی دانان نبوده است بلکه در حوادث طبیعی مانند زلزله نیز هنرمندان به یاری مردم شتافتند ؛ مانند برنامه گلهای رنگارنگ 474 به مناسبت زلزله خراسان یا کنسرت شجریان در زلزله بم .

حتی برنامه گلها برای خلیج پارس و ... ویژه برنامه ای تهیه کرد .

 

بگذریم ...

حادثه سی تیر

این نوشته از کتاب یادنامه صبا نوشته آقای ده باشی بازنویسی شده :

 

حسین ملک در مصاحبه ای که در نامه "نیروی سوم هفتگی" به تاریخ آدینه 2 مرداد 1332 چاپ شده است در مورد این سرود چنین گفته است :

-          در روز سی تیر کجا بودید ؟

-          ابتدا منزل بودم و سپس به میدان بهرستان رفتم . مردم دسته دسته به میدان وارد می شدند و سربازان و تانکها در جلوی مردم صف آرایی می کردند .

-          مردم از چه طبقاتی بودند ؟

-          از همه طبقه . از محصل تا بازاریان و از پیر و جوان و زن و مرد . با التهاب و بعد از خستگی و پریشانی بی اندازه ای خود را آماده حوادث می کردند .

-          چگونه در این آشوب و هرج و مرج شما به فکر ساختن آهنگ افتادید ؟

-          حرکت سربازان و مانور تانکها و برق سرنیزه و حالت هجوم ارتش در برابر مردم بی اسلحه و بی دفاع ، ثبات و مقاومت لجوجانه مردم در برابر سربازان ، ضربه اول را در روح من وارد کرد و بلافاصله مرا متوجه صدای زنجیر تانکها و سم اسبها و حرکت  منظم سربازان برای عقب زدن و پراکنده کردن مردم کرد . ریتم اول آهنگ مولود همین حرکت است .

      قسمت دوم آهنگ در خیابان اکباتان به وجود آمد . در اینجا مغز درهم ریخته و جسد خون آلوده امیر بیجار حالت سبعیت و خونخواری چند افسر نظامی و شهربانی در برابر مردم و مقاموت مردم ، مرا وادار کرد در حالیکه از هر طرف مورد تهدید و خطر بودم در همان لحظات مرگبار و هولناک به تندی و تحت تاثیر این منظره نت آهنگ را یادداشت کنم .

      قسمت سوم آهنگ در حالیکه که منظره فرار مردم را از مقابل سربازان نشان می دهد روح مقاومت و فداکاری مردم و استفاده از لحظه مساعد برای عقب زدن سربازان را در بر دارد . این قسمت بالاخره پیروزی انقلاب سی تیر را در برابر سربازان هیات حاکمه مجسم می کند . ضربه های شدید و موزون و در عین حال غمناک و محزون این قسمت مظلومیت شهدا و عزای عمومی مردم را در مرگ همرزمان و در عین حال شادی و پیروزی و موفقیت قیام سی تیر را نشات می دهد .

-          بالاخره این آهنگ چگونه تنظیم شد ؟

-          تمام قسمت های آهنگ در همان روز اول تمام شد و بعد از آن هییچ گونه تغییر اصلاحی در آن به عمل نیامد .

-          وزن این آهنگ از نظر موسیقی شناسی چه شباهتی با آهنگهای ایرانی دارد ؟

-          آهنگ در گام ماهور تنظیم شده است و در جایی که وزن مینور و ماژور در این آهنگ به نظر می خورد خشونت حاکی از روح مقاومت و سرسختی مردم تم اصلی این آهنگ است .

 

جا دارد این شعر و آهنگ که هم یک اثر با ارزش هنری است و هم یادگار ملی است امروزه روز که "نه از تاک نشان مانده است و نه از تاکنشان" با ارکستر و گروه خوانندگانی عظیم به صورتی شایسته به اجرا در بیایید . به امید آتن روز .

 

شد زمام ملتی  سپرده دست دولتی که با تفنگ و توپ و تانک و تیر

کند حکومت چو مستبدی ، جابرانه

این نظامیان کنون به امر آمری جبون به ملتی سپر نموده جان

هدف نمایند به خون کشانند ، جاهلانه

ز رگبار مسلسل ها     هزاران تن فتاد از پا     به خون اجساد آغشته     ز کشته پشته ها گشته

جمله تن فدا نموده بهر آزادی ، عاشقانه

وزید از کوهسار نسیمی خوش دار نویدی که ملت پیروز شده امروز

بگو اکنون به خصم دون برو بیرون  تو بمانی ای وطن ، جاودانه

ملتی که شد غیور     تا به کی بود صبور  

چون ز حد شدی شود جسور کشد ز عزت ترا به ذلت ، ماهرانه

 

برای دریافت نت به اندازه واقعی روی تصویر کلیک راست کنید و سپس ذخیره کنید

دانلود سرود

 

دوم : به یاد ویگن

 

ویگن دردریان در 2 آذر 1308 در همدان به دنیا آمد و در سال 2003 میلادی در لس آنجلس درگذشت .

نخستین گیتارش را از یک سرباز روسی خرید و چنان پیشرفت که با لقب سلطان جاز ایران جاودانه شد  و حتی مورد تایید روح الله خالقی نیز قرار گرفت (به مقاله های کتاب "ای ایران" گردآوری گلنوش خالقی مراجعه کنید) و در چند برنامه گلها نیز حضور داشت .

او در فیلم های بسیاری مانند : آتش و خاکستر – آرامش قبل از توفان – اعتراف – تپه عشق – خون و شرف – و ... بازی کرد

و در فیلم های زیادی نیز از صدای او استفاده شد مانند : آسمون جل – بازی عشق – شب نشینی در جهنم – دنیای پول – بیوه های خندان و ...

 

* نخستین ترانه ای که وی در رادیو اجرا کرد "مهتاب" نام داشت ؛ اجرایی که بطور زنده در برنامه شما و رادیو انجام شده است تقدیم می شود :

 

1- مهتاب  دانلود

مهتاب ای مونس عاشقان                           روشنایی آسمان آه

مهتاب ای چراغ آسمان                روشنی بخش جهان  کو ماه ام

؟؟ شبها با او در آنجا بودیم               فارغ ز دنیا لبها به لبها بودیم

با یگدکر ما پیش تو تنها بودیم      مفتون و شیدا غرق تماشا بودیم

مهتاب امشب که پیش توام                  او رفته و من مانده ام  آه

افسوس رفت آن دوران گذشت   سر نهم بر کوه و دشت از هجرش

 

* ترانه بعدی - به نظرم - محبوب ترین ترانه ای است که ویگن خوانده است :

 

2 - چرا نمی رقصی  دانلود

قد و بالای تو رعنا را بنازم                                        تو گل باغ تمنا را بنازم

تو که با عشوه گری از همه دل می بری        من و شیدا می کنی چرا نمی رقصی

تو که با موی طلا  بر و بالای بلا                 فتنه بر پا می کنی چرا نمی رقصی

ای سبک رقص بلا تو مکن ناز و بیا            تو که در رقص طرب شعبده بازی 

ای گل عشق و صفا مرو از محفل ما     تو که شاداب تر از هر گل نازی

چو برقصی تو فریبا ببری از دل من تاب و توانم

چو خرامی ز تمنا فکنی برق هوس بر دل و جانم

ز نگاهم چه گریزی تو پریزاده مگر خواب و خیالی

چه شود گر بخرامی تو که شیرین تر از امید وصالی

 

سوم : برنامه گلها

 

• توضیحان درون [ ] از وبلاگ گلها است .
• یپرم خان ، ارمنی بوده است و همین سبب در این برنامه آهنگ محلی ارمنی به کار برده شده است . از دوستان ارمنی زبان خواهش می کنم ، متن ترانه ارمنی را برای وبلاگ ارسال کنند .
• البته یپرم ارمنی - امروزه - در کتاب های تاریخ دبیرستان ... .
• وسایل شخصی یپرم در موزه کلیسای وانک اصفهان نگهداری می شود .

 یک شاخه گل 324  دانلود

مایه : بیات اصفهان

آهنگها : محلی ارمنی

تنظیم : جواد معروفی

تکنوازان ارکستر : انوشیروان روحانی – فرید فرجاد

خواننده : الهه - ویگن

گوینده : آذر پژوهش

 

این شاخه گل به یاد شاردوان یپرم است که در برانداختن استبداد صغیر یعنی پس از آنکه مجلس شورای ملی [به دستور محمد علیشاه قاجار و بوسیله کلنل لیاخوف روسی] به توپ بسته شد و سر بسیاری از آزادیخواهان بر سر دار رفت ، از گیلان قیام کرد و رو به تهران آورد . پس از فتح تهران با کمک سرداران بختیاری و شادروان سپهدار تنکابنی [و ستارخان و باقرخان تبریزی] به ریاست شهربانی منصوب گردید .

بعد از برقراری نظم در مرکز به رفع غائله زنجان و گموش تپه و همچنین قیام ارشدالدوله پرداخت و همه جا پیروز گردید ؛ جز در واقع قلعه شوریجه در همدان که برای ایران و مشروطیت ایران به خاک افتاد و جان سپرد . اردیبهشت 1291 ؛ روانش شاد باد .

 

ترانه :

    

تا در گوشم قصه تو    در چشمم چهره تو     در سینه من آتش    تو پنهان شد     خوب من

در لبهایم سوز بیان     در قلبم شور نهان    در دیده من اشک روان   جوشان شد   خوب من

با این مستی کجا بروم      از کویت چرا بروم     که بیوفا نباشم

از دریای تو برکنارم          در موج تو ندارم          که آشنا نباشم

تا افشاندی موی سیه  بر دوشان روی چو مه گلزار جهان در نظرم توفان شد

 

چهارم : بزم خصوصی

 

طبق وعده شماره پیش باز هم یکی دیگر از اجراهای خصوصی آقای شجریان به دوستدارانش تقدیم می شود

* قطعه ضربی که در آغاز اجرا می شود ساخته شیرخدایی و سروده ترقی با داصی رفیعی می باشد با مطلع :به هر بزمی به هر جمعی نظر کردم .

 

 

دستگاه : شور

نوازندگان : پرویز یاحقی (ویلن) – فرهنگ جولایی (سنتور) - ارجمندی (تنبک)

آواز : محمد رضا (سیاوش) شجریان

شعرها : حافظ

غروب 26 تیر 1358

 

دانلود

 

حسنت به اتفاق ملاحت جهان گرفت                    آری به اتفاق جهان می توان گرفت

افشاری راز خلوتیان خواست کرد شمع               شکر خدا که سر دلش در زبان گرفت

می خواست گل که دم زند از رنگ و بوی دوست    از غیرت صبا نفسش در دهان گرفت

آسوده بر کنار چو پرگار می شدم                       دوران چو نقطه عاقبتم در میان گرفت

آسوده بر کنار چو پرگار می شدم                       دوران چو نقطه عاقبتم در میان گرفت

خواهم شدن به کوی مغان آستین فشان             زین فتنه ها که دامن آخر زمان گرفت

زین آتش نهفته که در سینه من است              خورشید شعله ایست در آسمان گرفت

می خور که هر که آخر کار جهان بدید                   از غم کران بر آمد و رطل گران گرفت

 

بیا تا گل بر افشانیم و می در ساغر اندازیم    فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم

وگر غم لشکر انگیزد که خو نعاشقان ریزد     من و ساقی به هم سازیم و بنیادش بر اندازیم

 

بر برگ گل به خون شقایق نوشته اند         کانکس که پخته شد می چون ارغوان گرفت

 

پنجم : کوک سه تار (9)

 

در ادامه مطلب شماره گذشته این بار به آواز همایون می پردازیم :

 

1 –  کوک های همایون  دانلود

 

1 -  کوک می کرن : دو – سل – ر  – ر .

2 – کوک ر کرن : دو – سل – دو – دو .

3 – کوک لا کرن : دو – سل – لا کرن – ر .

4 – کوک لا کرن : دو – فا – سل – دو .

5 – کوک سل کرن : دو – فا – سل کرن – می بمل .

 

2 – تکنوازان 424  دانلود

مایه : همایون

سه تار : احمد عبادی

ویلن : اسدالله ملک