یکم : بیات کرد

(این مطلب در گذشته به قلم اینجانب در سایت گلهای رنگارنگ و وبلاگ تحریر نیز منتشر شده بود)

در نامگذاری ردیف موسیقی ایرانی آوازها و گوشه هایی هستند که به نام منطقه ای (حتی بیرون از مرزهای کشور) اشاره می کنند که البته علت این نام گذاری ها دقیقا - و یا اصلا - مشخص نیست و بد نیست نام برخی از آنها را برای اطلاعات عمومی هم که شده بدانیم :

بیات اصفهان ، بیات ترک ، بیات شیراز ، شوشتری ، بختیاری ، بغدادی ، راک کشمیر ، راک هندی ، قره باغی ، نیشابورک ، طوسی ، گیلکی ، دیلمان ، عراق ، آذربایجانی ، نوروز عرب ، فرنگ ، ماوراءالنهر ، بیات عجم ، زابل ، کهکیلویه ، نیریز ، اصفهانک ، پنجه کردی ، حجاز ، دشتستانی ، خوارزمی ، بهبهانی ، مرودشتی و ... و بیات کرد که مورد بحث ماست .

همانطور که می دانید موسیقی ایرانی به ۷ دستگاه  و ۵ آواز تقسیم بندی می شود ، اکنون به بررسی بیات کرد از دیدگاه ردیف های معتبر می پردازیم :

1- ردیف میزرا عبدالله :

که بیات کرد را یکی از آواز های مستقل دستگاه شور می داند ولی گوشه هایی که برای آن بیان می کند از سایر آواز های شور وام گرفته شده ؛ که به نظر آقای حسین علیزاده نیز تناسبی با این آواز ندارد مانند گوشه های قطار ( از بیات ترک ) و قرایی ( از افشاری) .

2- ردیف استاد عبدالله دوامی :

ایشان نیز برای بیات کرد هویت مستقل به عنوان یکی از آواز های شور قایل است ، ولی او هم چند گوشه ای که برای این آواز بیان می کند - مانند گوشه های حزین و بسته نگار - از دستگاه شور می باشند .

3- ردیف موسی معروفی :

بیات کرد را فقط یکی از گوشه های دستگاه شور می داند .

4- ردیف استاد صبا :

ایشان در ردیف راست کوک خود بیات کرد را یکی از گوشه های آواز دشتی ذکر کرده اند .

5-  ردیف آقای کیوان ساکت ( برنامه رادیو فرهنگ : نیستان )

ایشان نیز بیات کرد را فقط به عنوان یکی از گوشه های آواز ابوعطا ذکر کرده اند و از آنجا که نت شاهد کردبیات و حجاز یکسان می باشد آن را تنوعی در اجرای حجاز می دانند .

همچنین اضافه کرده اند که اگر بخواهیم بیات کرد را در دشتی بنوازیم باید دقت کنیم که نت متغیر دشتی را بیات کرد ندارد .

6- ردیف استاد محمود کریمی :

اصلا ذکری از بیات کرد نکرده اند!

* با این توصیف تنها برنامه ای که در برنامه گلها مشخصا در بیات کرد اجرا شده است تقدیم می شود :

دوم : برنامه گلها

 دانلود

گلهای تازه شماره 200

مایه : بیات کرد

آواز : هنگامه اخوان

نوازنده : محمدرضا لطفی

غزل آواز : سعدی

پیش درآمد و رنگ : محمد رضا لطفی و گروه شیدا

گوینده : آذر پژوهش

صدابرداران : ایرج حقیقی – ایرج فهیمی

آذر پژوهش :

اگر تو فارغی از حال دوستان یارا                           فراغت از تو میسر نمی شود ما را

تو را در آینه دیدن جمال طلعت خویش                بیان کند که چه بوده است ناشکیبا را

بیا که وقت بهار است تا من و تو به هم                     به دیگران بسپاریم باغ و صحرا را

آواز :

اگر تو فارغی از حال دوستان یارا                           فراغت از تو میسر نمی شود ما را

تو را در آینه دیدن جمال طلعت خویش                بیان کند که چه بوده است ناشکیبا را

بیا که وقت بهار است تا من و تو به هم                     به دیگران بسپاریم باغ و صحرا را

به جای سرو بلند ایستاده بر لب جوی                            چرا نظر نکنی یار سرو بالا را

آذر پژوهش :

به جای سرو بلند ایستاده بر لب جوی                           چرا نظر نکنی یار سرو بالا را

سوم : تکنوازان

دانلود

تکنوازان 576

آواز : دشتی

ویلن : همایون خرم

تار : جلیل شهناز

تنبک : رضا صیرفی

یکم : بازخوانی

عباش خوشدل - علیرضا افتخاری

همانطور که در شماره پیش وبلاگ دیدید ، به بررسی بازخوانی های افتخاری از آثار خوشدل پرداختیم ؛ این بار چند اثر دیگر تقدیم می شود :

- اما همکاری زوج خوشدل – افتخاری چگونه آغاز شد ؟

- آقای خوشدل در گفتگویی که چند سال با رادیو فرهنگ انجام دادند – تا جاییکه در خاطرم مانده – خود چنین گفتند :

پس از برگشتن از آمریکا روزی در خیابان قدم می زدم که از یک نوار فروشی یکی از تصنیف های قدیمی خودم را با صدای افتخاری شنیدم (تصنیف سرمستان که - در آلبوم سرمستان با آهنگسازی جلال ذوالفنون!؟ - در شماره پیش تقدیم شد) و بلافاصله به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شکایت کردم . در آنجا ضمن قبول شکایت من ، درخواست تولید یک آلبوم دیگر کردند که ... به این ترتیب آلبوم نیلوفرانه به وجود آمد .

با موفقیت آلبوم نیلوفرانه همکاری این زوج هنری در آلبوم های نیلوفرانه 2 ، صدایم کن ، راز گشا ، شبان عاشق – البته با موفقیت کمتری - ادامه یافت ؛ که در اینجا از هر کدام از آلبوم های نامبرده ، یک نمونه دیگر را می شنوید :

1 – تصنیف ابوعطا (پریوش ستوده)  با صدای افتخاری  با صدای پریوش

این اثر در آلبوم شبان عاشق با صدای آقای افتخاری و با شعر دیگری (: جانا من از جام نگاهت سرمستم سرمستم) بازسازی شد .

تا کی ای دل با همه عالم بیگانه بیگانه                   تا کی تنها جرعه کش هر میخانه میخانه

عشق و مستی شد به زمانه افسانه افسانه

می سوزی می سازی چه خواهی ای دل از جانم   چون موج بی سامان ز دست تو سرگردانم

از گریه افکندی شرار غم بر جانم

تا عاشق شدی تو ای دل از شادی بگسستی          دور از تو غمین و تنها با یادش بنشستی

بشکستی سبوی جانم آه از این بد مستی                  بگسستی ز آشنایان تا با او پیوستی

می دانی نباشد از این دیوانه گری جز غم ثمری       از مهر و وفا نمانده دیگر اثری تو بی خبری

آه ای دل می دانی ز غم پریشانم                            عاقل شو دیوانه ، چه خواهی از جانم؟

2 - مرغ دریا (پریوش ستوده)  با صدای افتخاری  پریوش

این اثر در آلبوم نیلوفرانه 2 با صدای آقای افتخاری و با شعر دیگری (: ای دستم بر دامن تو ) بازسازی شد .

ای قلب خوش باور من        هر غم آمد بر سر من

از گزند و از گریزش گر چه آگاهم        تا که هستم عشق او را زنده می خواهم

او به من یکدم نرسید       رفت و بر دردم نرسید      جز به دادم غم نرسید

من ؟؟ پریشانم             در کنج بیابانم

گستره به صحرا چون سایه خود را

جز ابر پریشانی          با بادی و بارانی

گاهی به گمانم بگرفته نشانم

من که مرغ عشقش بودم         هم به روی غم افزودم

خوش به حال آن کز اول مرغ دریا بود   مرغ دریا و بود و در توفان شکیبا بود

دردا و ردیغا اکنو ن چه اسیرم                                 بهتر که در این غم مردانه بمیرم

3 - کاروان (نادر گلچین)  با صدای گلچین

این اثر در آلبوم نیلوفرانه 1 با صدای آقای افتخاری و با شعر دیگری (: خدایا عاشقان را  با غم عشق آشنا کن) بازسازی شد .

نوای کاروان امشب زند آتش به جانم                                خدایا بر ملا شد برملا راز نهانم

مران محمل مران ، ای کاروان آهسته تر رو              که مرد خسته ای وامانده از این کاروانم

سراپا سوز و آهم سرشک غم به دامن                به جایی من نجویم که من گم کرده راهم

نسیم غمش مرا می برد به شهر بی نشانها      من آن آتشم که وامانده ام به جا از کاروانها

غم دل را با که گویم چه آتشها من به جان دارم   نشانیت نجویم که من یاری بی نشان دارم

کجا رفتی ای کبوتر زیبا که دل ز فراغت اسیر جنون شد

خبر نداری که از غم عشقت فسانه شدم من ، وفای تو چون شد

4 - صدایم کن (داریوش اقبالی)  با صدای داریوش  صدای افتخاری

این اثر در آلبوم صدایم کن با صدای آقای افتخاری و با شعر دیگری (: صدایم کن تا امان یابد عابری خسته در شب باران) بازسازی شد .

دوم : تکنوازان

این بار تکنوازانی بدون حضور ویلن می شنوید : دانلود

تکنوازان 278

دستگاه : بیات ترک

تار : فریدون حافظی

سنتور : رضا ورزنده

سه تار : حسنعلی دفتری

بربط : منصور نریمان

تنبک : جهانگیر ملک