نخست : تبریک و تشکر

این دومین نوروزی است که در حضور شما دوستان هستم و ، به زبان حافظ ، آرزو دارم که :

سال و فال و مال و حال و اصل و نسل و تخت و بخت        بادت اندر شهریاری برقرار و بر دوام

سال خرم فال نیکو مال وافر حال خوش                اصل ثابت نسل باقی تخت عالی بخت رام

اما اگر بخواهم از همه دوستانی در سال گذشته به وبلاگ لطف داشته اند نام ببرم "مثنوی هفتاد من" خواهد شد  بنابراین از این کار چشم پوشی می کنم .

فقط از دو نفر از دوستان گرامی آقایان رضا رجبی (بابل) و مجید معظمی (گلپایگان) که در بازگشایی و ادامه حیات وبلاگ ، کمر همت بستند و به من در آپلود آهنگها و نوشتن مطالب کمک کردند ، تشکر می کنم .

دوم : برنامه گلها

این بار برای رضایت خاطر دوستان برنامه بهاریه ای از گلهای رنگارنگ را در ماهور در نظر گرفته ام که اتفاقا هر دو خواننده محبوب ، آقایان ایرج و گلپا در آن شرکت دارند .

گلهای رنگارنگ 491

دستگاه : ماهور

آهنگ : مهدی خالدی

ترانه : تسلی شیرازی

خوانندگان : سیما بینا ، ایرج ، گلپایگانی

نوازندگان : همایون خرم ، فرهنگ شریف ، فریدون حافظی ، جهانگیر ملک

اشعار متن : امینای نجفی ، اهلی شیرازی ، ایرج میرزا ،

بیکس ، شیخ بهایی ، آلتی ترکمان ، بهجت شیرازی ، بانو اشرف ؟

غزل آواز : حافظ ، سعدی

گوینده : آذر پژوهش

 دانلود برنامه گلها

همراه با شنیدن آهنگ بی کلام خانم پژوهش این اشعار را زمزمه می کند :

فریب نکهت گل خوردم و ندانستم            که هر نفس به مشامی کند هم آغوشی

کجا شد آن همه مهری که داشتی     که اکنون به خاطرت نرسم گر شوم فراموشی

ای نخل آرزو لب لعلت طبیب کیست ؟           پرورده ای عجب رطبی ، تا نصیب کیست ؟

هر جا که عاشقیست ، فلک در کمین اوست     آه این حسود سنگدل آخر رقیب کیست ؟

وه چه خوب آمدی صفا کردی           چه عجب شد که یاد ما کردی ؟

بی وفایی مگر چه عیبی داشت ؟            که پشیان شدی وفا کردی

در این قسمت ضربی 8/6 با ویلن خرم و تار شریف را می شنوید .

دل به یار بی وفای خویشتن                     دادم و دیدم سزای خویشتن

زخم فرهاد و من از یک تیشه بود         او به سر  زد من به پای خویشتن

1 - آواز : ایرج و شریف

درآمد

لازم به گفتن است که ایرج در این درآمد گوناگون ، به همه جا – از گشایش و اصفهان – سرمیزند .

بالا بلند عشوه گر نقش باز من                                کوتاه کرد قصه زهد دراز من

شکسته

به مناسب خوانی با توجه به مفهوم شعر توجه کنید .

دیدی دلا که آخر پیری و زهد و علم                 با من چه کرد دیده معشوقه باز من

گشایش و فرود

بر خود چو شمع خنده زنان گریه می کنم     تا با تو سنگدل چه کند سوز و ساز من

"حافظ"

گوینده :

ز جام عشق او مستم ، دگر پندم مده ناصح      نصیحت گوش کردن را ، دلی هشیار می باید

مرا امید بهبودی نماندست ، ای خوشا روزی         که می گفتم : علاج این دل بیمار می باید

تصنیف :

* لازم به گفتن از که کوک تصنیف (با صدای زن) دقیقا همان کوکی است که ایرج و گلپا (یعنی صدای مرد) اجرا می کنند !

باده بده که گویمت ، من کی ام و چه کاره ام ؟                        رندم و لا ابالیم ، باده کشی شعار من

" دو بیت بعدی در آواز اصفهان "

هست ز می سرشت من ، مستی ، سرنوشت من             دیر مغان بهشت من ، حور بهشت یار من

نیست مرا ز بیش و کم ، غیر دلی رهین غم                    وین دل خسته نیز هم ، نیست به اختیار من

شب همه شب به می کشی ، آخر شب به بیهشی  کار کسی به دلخوشی ، نیست چنین که کار من

غم نخورم ز کار کس ، دل ندهم به یار کس               من به جهان نه یار کس ، کس به جهان نه یار من

گوینده :

از نصیحت می دهم تسکین دل آزرده را       نیست مرهم جز زبان نخجیر پیکان خورده را

وا نشد هرگز دل تنگم که می ماند گره                        آرزوی خنده در غنچه پژمرده را

ای برق آه بر سر آن کوی جلوه ای                   ای سیل اشک بر دل سنگش سرایتی

بر باد رفت خاک من از آتش فراق                             ای آب دیده سوختم آخر حمایتی

چهارمضراب 16/6 ماهور با تار حافظی

2 - آواز : گلپا ، خرم و حافظی

گشایش و فرود به ماهور

* همانطور که در آواز ایرج هم گفته شد ، این دو هنرمند معمولا در آواز چون پروانه ای که مدام بر روی شاخه گلها می پرد یک لحظه جایی بند نمی شدند که کار تحلیل آواز را بسیار مشکل می کند .

درخت غنچه برآورد و بلبلان مستند           جهان جوان شد و یاران به عیش بنشستند

بساط سبزه لگدکوب شد به پای نشاط       ز بس که عارف و عامی به رقص برجستند

شکسته

به سرو گفت کسی میوه ای نمی آری                   جواب داد که آزادگان تهی دستند

ماهور

درخت غنچه برآورد و بلبلان مستند           جهان جوان شد و یاران به عیش بنشستند

گوینده :

فریب نکهت گل خوردم و ندانستم           که هر نفس به مشامی کند هم آغوشی

کجا شد آن همه مهری که داشتی     که اکنون بخاطرت نرسم گر شوم فراموشی

تکرار تصنیف

در پرتو طلایی خورشید صبحگاه               در لرزش شکوفه ای از موج نرم باد

در پیچ و تاب زلف بنفشه ، بنشفه ها        نقش خیال روی تو می آیدم به یاد

تسکین خاطر دل زار منی هنوز              شمعی به خلوت شب تار منی هنوز

بگذار تا به طعنه بگویند عاشق است    خوشحالم ای پری که تو یار منی هنوز

سوم : تکنوازان

در قسمت تکنوازان هم برنامه ای در دستگاه بهاری ماهور می شنوید :

تکنوازان 276

دستگاه : ماهور

ویلن : همایون خرم

سنتور : مجید نجاحی

تار : فریدون حافظی

دانلود تکنوازان

یکم :

کعبه دلها - لیلی و مجنون

حتی افرادی که با ادبیات بسیار زیبای ایران زمین آشنا نیستند نیز ، حتما داستان عاشقانه لیلی و مجنون از نظامی را شنیده اند .

این داستان منظوم نظامی از چنان شهرتی بین ایرانیان برخوردار است که در ردیف آوازی موسیقی ایرانی نیز یک گوشه در دستگاه همایون را به خود اختصاص داده است .

*

اما آن بخش از داستان که امروز مورد نظر ما است ، قسمتی است که :

... سرانجام پدر مجنون که در کار عشق او درمانده شده بود ، وی را به پیشنهاد مردم در موسم حج به زیارت کعبه می برد و او را پند می دهد که در این جایگاه از خداوند طلب شفا و فراموشی عشق کند ؛ مجنون با شنیدن این سخن نخست گریست ولی ناگهان به خنده آمد و به دامان کعبه آویخت .

باقی داستان و مناجات مجنون با خدایش را را از زبان نظامی بشنوید :

می گفت : گرفته حلقه بر در               کامروز منم چو حلقه بر در

در حلقه عشق جان فروشم                    بی حلقه او مباد گوشم

گویند ز عشق کن جدایی                     کاین است طریق آشنایی

من قوت ز عشق می پذیرم                   گر میرد عشق من بمیرم

پرورده عشق شد سرشتم                  جز عشق مباد سرنوشتم

آن دل که بود ز عشق خالی                  سیلاب غمش براد حالی

یا رب به خدایی خداییت                       وآنگه به کمال پادشاهیت

کز عشق به غایتی رسانم                   کو ماند اگر چه من نمانم

از چشمه عشق ده مرا نور          وین سرمه ز چشم من مکن دور

گر چه ز شراب عشق مستم          عاشق تر ازین کنم که هستم

گوینده که خو ز عشق وا کن               لیلی طلبی ، ز دل رها کن

یا رب تو مرا به روی لیلی                      هر لحطه بده زیاده میلی

از عمر من آنچه هست بر جای          بستان و به عمر لیلی افزای

گر چه شده ام چو مویش از غم       یک موی نخواهم از سرش کم

از حلقه او به گوشمالی                           گوش ادبم مباد خالی

بی باده او مباد جامم                              بی سکه او مباد نامم

گر چه ز غمش چو شمع سوزم               هم بی غم او مباد روزم

آقای بیژن ترقی ترانه سرای خوب کشورمان نیز با الهام از این داستان ، ترانه یکی از تصنیف های حبیب الله بدیعی را ساخته اند که در زمان خود از شهرت بسیاری برخوردار شده بود و مورد علاقه ویژه آقای علی تجویدی نیز بود .

اما خود بیژن ترقی درین باره چه می گوید ؟: (خلاصه ای از گفتگوی ترقی با بیژن کاردان در ATV)

روزی وارد منزل بدیعی که شدم ، دیدم بسیار غمگین و چشمانش اشک آلود است .

گفتم : چیزی شده ؟

گفت : خیر .

بعد از مدتی پای تلفن رفت و از صحبت هایش معلوم بود که در دام عشقی گرفتار شده است ... و معشوقش از وی خواست که آهنگی بسازد .

او هم نشست و ساز عجیبی زد که من هم منقلب شدم و شعری هم روی آن آهنگ ساختم . ولی در راه منزل با خود فکر کردم شعری که من ساخته ام با این احوال بدیعی تناسب نداشته است ... و پس از مدتها فکر کردن ناگهان به یاد حال مجنون در کعبه افتادم ... و کعبه دلها را ساختم .

* اما از کعبه دلها علاوه بر اجرایی که در برنامه گلها شده است و در قسمت گلها می شنوید دو اجرای دیگر تقدیم می شود :

1 - اجرای الهه (تنظیم دیگر) دانلود

2 – اجرای خصوصی با صدای خانم پریوش و آقای فریدون حافظی دانلود

دوم : برنامه گلها

دانلود برنامه گلها

گلهای رنگارنگ ۳۸۸ - کعبه دلها

مایه : دشتی

آهنگ : حبیب الله بدیعی

ترانه سرا : بیژن ترقی

خواننده : الهه (بهار غلامحسینی)

بربط و آواز : عبدالوهاب شهیدی

شعر آواز : نظامی

گوینده : ؟

مجید نجاحی با سنتور قطعاتی در دشتی اجرا می کند در ضمن قسمتی از تصنیف کعبه دلها را هم می نوازد .

گوینده :

بیش از این جور و جفا و سرکشی   حال مسکینان چو می دانی نکن

تصنیف :

چو مجنون گیرم از عاشقان نشانه کعبه    دل بشکسته را می برم به خانه کعبه

شکایت می برم از تو بر خدای تو  ، زان همه بلای تو ، تا رسد او به دادم

در آن آشفتگی ، با دلی شکسته تر ، گریه ها کنم ، که در اشک خود غرقه گردم

آنجا اگر اشکی دود بر دیده دلداده ای ، سیلی به پا نماید

آنجا اگر آهی کشد افتاده غمدیده ای ، دود از فلک بر آید

در آن مدهوشی من از خدا خواهم تو را عاشق کند عاشق رسوا

چو از عاشقی دیدی بلا رو می کنی آنگه تو بر کعبه دلها

گوینده :

مجنون چو حدیث عشق بشنید          اول بگریست پس بخندید

از جای چو مار حلقه برجست           در زلف زلف کعبه زد دست

یا رب به خدایی خداییت                       آنگه به کمال کبریاییت

کز عشق به غایتی رسانم                 کو ماند اگر چه من نمانم

پرورده عشق شد سرشتم              جز عشق مباد سرنوشتم

از چشمه عشق ده مرا نور       این سرمه ز چشم من مکن دور

آواز :

 گوشه ابوعطا ؟

یا رب به خدایی خداییت              آنگه به کمال کبریاییت

کز عشق به غایتی رسانم       کو ماند اگر چه من نمانم

خسرو و شیرین

پرورده عشق شد سرشتم  جز عشق مباد سرنوشتم

دشتی ؟

از چشمه عشق ده مرا نور   وین سرمه مکن ز چشم من دور

در اینجا شهیدی هم با بربط خود بخشی از تصنیف کعبه دلها را می نوازد

گوشه ؟

گرچه ز شراب عشق مستم    عاشق تر از این کنم که هستم

گوینده :

از چشمه عشق ده مرا نور          این سرمه ز چشم من مکن دور

گر چه شده ام چو موی از غم             یک موی مباد از سرش کم

از عمر من آن چه هست برجای         بستان و به عمر لیلی افزای

گر چه ز شراب عشق مستم   عاشق تر از  ین کنم که هستم

سوم : تکنوازان

دانلود تکنوازان

تکنوازان 140

ویلن : حبیب اله بدیعی

سنتور : مجید نجاحی

تنبک : جهانگیر ملک

مایه : دشتی

چهارم : هنرمندان جوان

این بار نیز یکی از دوستان ویلن نواز ، قطعه ای برای وبلاگ فرستاده اند که چون با موضوع وبلاگ (بدیعی) تناسب دارد ، تقدیم می شود :

بیوگرافی :  دانلود

آقای مجتبی جواهری که 20 سال سن دارند و متولد شهر بابل هستند و دانشجوی رشته متالورژی هستند .

وی 5 سال پیش ویلن را نزد آقای امین زاده آغاز کرده اند و اکنون نزد آقای اباذری در آمل ادامه می دهند ، البته اکنون گاهی نزد آقای مهران مهتدی به تهران می آیند .

پنجم : تکنیک مدرن آرشه کشی

"مانده از شماره پیشین"

نویسنده : هارولد برکلی

ترجمه : فرخ شادان

بازنویسی : رضا رجبی از بابل

(مجله موزیک ایران سال بهمن 1339)

* این آخرین بخش این مطالب بود که با تلاش آقای رضا رجبی انجام شد که از ایشان بسیار متشکرم .

تمایل این نتهای طویل به اینست که آرشه را بطرف نوک کشاند و برای اجتناب از این عمل نوعی آرشه کشی که در مثال بالا نشان داده شده غالبا بکار میرود . راه بسیار بهتر این است که از وسیله تکنیکی که زیاد شناخته نشده است استفاده شود یعنی هر آرشه چپ کمی طولانی تر از آرشه راست ما قبل اجرا شود ، باین ترتیب آرشه سر موقع برای اجرای نت طویل به وسط آرشه میرسد.

این موضوع کاملا آسان است که در کنترل این وسیله به نقطه ای برسیم که هیچ گونه ناصافی و عدم تساوی در دتاشه نباشد . تمرین بسیار خوب اینست که یک اتود ، مانند اتود رویتزر را برداشته و از نزدیک نوک آرشه شروع کرده و از آن به پیچ ته آرشه میرسیم و سپس در دو میزان بعدی به نوک آرشه میرسیم  و قص علیهذا .

یک حالت دیگر دتاشه باقی مانده و آنهم دتاشه روی سیمهای زیر است . در اینجا هم مانند فصل قبل غالبا دیده می شود عبور از سیمها توسط حرکات بسیار وسیع و پر دامنه دست انجام می شود در حالیکه این عمل اشتباه است .

در مثالی نظیر مثال زیر از سونات لا ماژور اثر هاندل : (مثال 47)

در حالت تمپوی متوسط آرشه های نسبتا طولانی بکار خواهد رفت و عبور از سیمها توسط بازو یا مفصل آرنج انجام خواهد شد . بالا و پایین رفتن آرشه بایستی به حداقل مقدار ممکنه استفاده شود . حرکت پیچ ته آرشه باید در هوا یک بیضی طویل و باریکی را رسم کند .

بایستی یک چنین پاساژی در تمپوی سریع باشد عبور از وسط مچ انجام خواهد شد و بازو طوری حرکت میکند که فقط از یک سیم استفاده می شود .

اگر این اصل بکار بسته شود هم مقدار هم نوع تن صدا بهتر خواهد شد اما اگر حرکات دورانی بیشتر و وسیعتری بدست و بازو بدهیم هم مقدار و هم نوع صدا فورا خراب خواهند شد .

در تمام انواع دتاشه چه توسط بازو ایجاد شود یا ساعد و یا مچ دست بتنهایی ، موضوعی که بیشترین اهمیت را دارد اینست که قسمتهائی از دست که بکار نمیروند بحال استراحت کامل باقی بمانند . آنها ممکنست بیحرکت باشند اما نباید سخت و کشیده باشند . عدم توجه به این دستور در هنگام نواختن  قطعات طولانی دتاشه بطور غیر قابل اجتنابی سبب خستگی و کرامپ میشود.

یک دستور دقیق مکتبهای قدیمی نوازندگی ویلن این بود که هیچ وقت نباید اجازه داد آرشه به طرف خرک متمایل شود مکتب مدرن غالبا این قانون را بخاطر بدست آوردن تن محکم و یکنواخت بخصوص در نواختن پاساژهای آرپژی سه سیمی یا چهار سیمی ندیده می گیرد . (مثال 48)

یک نوازنده مکتب معاصرهنگام نواختن نت ر چوب آرشه را کمی بطرف خرک خم می کند و در نت سی  چوب آرشه را بطور قائم نگاه میدارد یعنی بنابر این موهای آرشه بطور مسطح روی سیم قرار می گیرند و در نت سل چون آرشه را کمی بطرف دسته ویلن می چرخاند .

دلیل این مطلب را با تجربه می توان دریافت . اگر آرشه هنگام نواختن بم ترین نت بطرف دسته ویلن متمایل باشد هنگامی که به زیر ترین نت میرسد آرشه بقدری خم شده که فقط تعداد معدودی از موهای آرشه با سیم تماس دارند و بنابر این تون صدا حتما ضعیف خواهد شد .

این تکنیک از نظر عملی تقریبا به درد تمام فرمهای آرپژ می خورد یک مثال را میتوان از شاکون باخ نشان داد .