سلام به همه دوستان :
متاسفانه با خبر شدم که هنرمند جوان و دوست ارجمندمان ، آقای محسن دهینی (مدیر وبلاگ استاد اسدالله ملک ، که متاسفانه مدتی است دیگر آپدیت نمی شود) در غم از دست دادن برادر بزرگوارشان داغدار شدند .
ضمن طلب آمرزش برای آن مرحوم ، برای ایشان نیز آرزوی صبر می کنیم .
از شما دعوت می کنم به قطعه ای بسیار زیبا و پر احساس در آواز بیات اصفهان با ویلن ایشان گوش کنید :دانلود کنید
سعید – دوشنبه 30 مهر 1386
یکم : مقدمه
نظر سنجی
در شماره های گذشته وبلاگ دو نظر سنجی مطرح شد که با تشکر از دوستانی که شرکت کردند (و دعوت از دوستانی که شرکت نکردند) نتایج آنها - بدون شرح - می بینید :

دوم :
گلچین هفته
برنامه گلچین هفته - تقریبا همزمان با تاسیس برنامه گلهای تازه - بوسیله آقای هوشنگ ابتهاج (ه.ا.سایه) در دهه 50 ، به تعداد 116 برنامه تهیه شد .
همانطور که از نام این برنامه پیداست ، گلچینی از آثار باکلام و بی کلام موسیقی ایرانی آن زمان بوده است .
قبلا قسمتهایی از این برنامه را برای شما آپلود کرده بودم ولی این بار بنا به پیشنهاد یکی از دوستان - در بخش نظرات - یک برنامه کامل را برای شما در نظر گرفته ام .
سوم :
گلچین هفته 12
قسمت 1 :
تیتراژ برنامه
* در ضمن آرم برنامه از ساخته های درویش خان با تنظیم فرامرز پایور است .
قسمت 2 :
آهنگ : پیش درآمد دشتی
آهنگساز : رکن الدین مختاری
اجرا : گروه سماعی
* همانطور که می دانید آقای مختاری یا همان سرپاس مختاری ، رئیس نظمیه معروف رضا شاه بود که قتل سید حسن مدرس در زمان وی روی داد ؛ وی بعد از خروج رضا شاه در شهریور 1320 مدتی به زندان افتاد ! .
مختاری از نوازندگان برجسته ویلن در دوره خود بود و همزمان با درویش خان دست به ساخت تعدادی پیش درآمد و رنگ و تصنیف زد ، البته آثار وی از نظر زیبایی ملودی با درویش خان برابری نمی کرد .
قسمت 3 :

عنوان : شانه بر زلف پریشان
آهنگ و ترانه : عارف قزوینی
اجرا : گروه سماعی
خواننده : نادر گلچین
* یکی از بخش های مهم این برنامه ها بازسازی تصنیف های قدیمی ( مو به مو ؟! بر خلاف گلها که سعی بر هارمونیزه کردن و حتی گاهی تغییر و اصلاح اشعار آنها بر حسب نیاز داشت ) بود ؛ که در این راه چند گروه با این برنامه همکاری می کردند :
1- گروه سماعی : به سرپرستی فریدون ناصری
2- گروه شیدا : به سرپرستی محمد رضا لطفی
3- گروه عارف : به سرپرستی حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان . (که البته دیرتر از بقیه تاسیس شد و بیشتر به آفرینش آثار نو می پرداخت)
4- گروه پایور : که متعلق به وزارت فرهنگ و هنر داشت .
* بسیار جالب توجه است که حتی گوینده برنامه خود ایراد می گیرد که در زمان عارف به کلام توجه نمی شده ولی با این وجود چنان در آن دوره نهضت بازگشت به موسیقی سنتی (در مقابل موسیقی اصیل) و تعصب در اجرای بی کم و کاست هر چیز قدیمی چه ردیف و چه تصنیف ها و ... جریان دشاته است (؟!) که دست به رفع این ایرادها نمی زدند (برخلاف برنامه گلها که همه این تصنیف ها در آن با رفع این عیوب بازسازی شده بودند ) .
* متاسفانه خبردار شدیم که آقای نادر گلچین دچار کسالت جسمی هستند برای ایشان سلامت آرزو می کنم .
قسمت 4 :
ترانه : کوه غم
آهنگ : منصور نریمان
شعر : بیژن سمندر
خواننده : عهدیه
اجرا : ارکستر رادیو و تلویزیون
* آقای بیژن سمندر شاعر شیرازی است که ترانه معروف گل سنگم از سروده های اوست .
حالا که دیدی رام توام ، از ما رمیده رفتی
حالا که جان از دست غمت بر لب رسیده رفتی
حالا که دیدی جز تو دگر من آرزو ندارم
ای وای من از دست من دامن کشیده رفتی
حیف از تو که بی وفایی ، رفتی که دگر نیایی
من بی تو رفتم از دست ، امید من کجایی
فریاد از این جدایی ، فریاد از این جدایی
رفتی نگفتی بی تو من بوی تو از که بجویم
من ماندم و یک کوه غم ، دیگر بگو چه بگویم
قسمت 5 :

داستان ابراهیم موصلی
کتاب : مروج الذهب
نوشته : ابوالحسن علی بی حسین مسعودی
ترجمه : ابوالقاسم پاینده
قسمت 6 :
آواز : محمودی (خوانساری)
بربط : منصور نریمان
شعر : ؟
دستگاه : دلکش و فرود به ماهور
دل جای تو شد وگرنه محزون کنمش در دیده تویی وگرنه پر خون کنمش
امید وصال توست جان را ورنه از تن به هزار حیله بیرون کنمش
قسمت 7 :
ترانه : باغ آتشین
آهنگ : کاس علی اکبر پور
ترانه : عبدالله الفت
خواننده : مرجان
سحر کام من شکر کام من
درخت بلند بادام من تو ای عمر بر لب بام من
چرا آمدی ؟ چرا می روی ؟ بی نشانه
به لبهای تو نبینم چرا شکرخنده جوانه ؟
در این باغ آتشین وا نمی شود غنچه ترانه
با کدام آرزو یا کدامین دعا ؟ بشکفد بر لبت غنچه نام ما
نتوانم شکستن طلسم تو را
که به افسون شکستی طلسم هم دلها
قسمت 8 :

تصنیف قدیمی: چشم نرگس
تنظیم : فرامرز پایور
خواننده : محمد رضا شجریان
آواز : دشتی
* لازم به ذکر است این تصنیف در برنامه گلهای تازه 102 اجرا شده است .
* همچین آقای معین خواننده پاپ بعدها آن را بازخوانی (؟!) کرده اند .
قسمت 9 :
ترانه : تا تو با منی
آهنگ : جواد معروفی
شعر : سایه
خواننده : سیما بینا
اجرا : ارکستر رادیو تلویزیون
آواز : افشاری
* این ترانه در گلهای تازه 5 در سال 1351 اجرا شده است .
تا تو با منی زمانه با من است بخت و کام جاودانه با من است
تو بهار دلکشی و من چو چراغ شور و شوق صد جوانه با من است
ناز نوشخند صبح اگر تو راست شور گریه شبانه با من است
برگ عیش و جام و چنگ اگر چه نیست رقص و مستی و ترانه با من است
گفتمش : مراد من ؛ به خنده گفت : لابه از تو و بهانه با من است
گفتمش : من آن سمند سرکشم خنده زد که تازیانه با من است
خواب نازت ای پری ز سر پرید شب خوشت که شب ، فسانه با من است
(شور گریه شبانه با من است )2
قسمت 10 :
رنگ دشتی
آهنگساز : موسی معروفی
* نکته جالب و حسن سلیقه این جاست که در این برنامه ها به سیاق اجرای برنامه های موسیقی ایرانی (یعنی : پیش درآمد – آواز – تصنیف – رنگ ) معمولا هر شماره با پیش درآمد آغاز می شد و با یک رنگ پایان می یافت .
یکم :
به یاد
سید جواد ذبیحی
اگر در خاطر دوستان باشد ، در شماره 23 وبلاگ یکی از آثار آقای سید جواد ذبیحی را در غالب برنامه برگ سبز 51 تقدیم شما کردم که با استقبال بسیار خوبی - از نظر دانلود - روبرو شد .
آقای ذبیحی از روحانیون خوش صدای پیش از انقلاب بودند که متاسفانه بعد از انقلاب به دست متعصبین کشته شدند .
این بار به مناسبت ماه رمضان دو اثر با صدای ذبیحی برای شما در نظر گرفته ام :
1- اذان دانلود کنید
2- مداحی درباره علی (ع) . دانلود کنید
دوم : برنامه گلها
این بار به برنامه برگ سبز به طور ویژه می پردازیم :
1- همانطور که قبلا قول داده بودم فهرستی - در حد توانم و نه کامل – از مجموعه برگ سبز تهیه کرده ام که برای دانلود در اختیار شما می گذارم .
در تهیه این فهرست علاوه بر آثاری که خودم داشتم ، در تکمیل برنامه هایی که نداشته ام از فهرست دو نفر دیگر از دوستانم نیز کمک گرفته ام که صحت و سقم این بخش ها بر عهده آن دوستانم می باشد .
- آقای میلاد اسفندیاری (مدیر سایت ایران الد) .
- آقای سعید کوچکزاد (از رشت) .
2- از ویژگی های برنامه های برگ سبز می توان به موارد زیر اشاره کرد :
- این برنامه حال و هوای عرفانی داشته و فقط از آواز در آن استفاده شده است (بر خلاف گلهای رنگارنگ که تصنیف هم داشته است).
- بیشتر خوانندگان آن مرد بوده اند .
حال به گفتگویی که آقای ذبیحی با شاهرخ نادری و آذر پژوهش ، درباره علت تاسیس برنامه برگ سبز انجام داده است گوش کنید :
با تشکر بسیار از آقای سیروس احمدی فر بخاطر در اختیار قرار دادن این برنامه شنیدنی ، برگزیده ای از متن گفتگو را نیز برای شما در زیر آورده ام که شما می توانید برای شنیدن کل گفتگو ، آن را دانلود کنید .
ذبیحی : برگ سبز را داوود پیرنیا به نام من تهیه کرد ! (البته مشابه این دلیل نیز درباره علت تاسیس برنامه گلهای صحرایی به نام خانم سیما بینا و گلهای تازه به نام آقای شجریان نیز روایت می شود !) و اولین برنامه که شب جمعه ای پخش شد با شعری که بنده خواندم از هاتف اصفهانی بود ، که آخرش " یکی هست و نیست هیچ جز او ... " در مثنوی سه گاه خواندم . آقای پیمان هم دکلمه می کردند .
نادری : چرا اسمش را برگ سبز گذاشتند و شب جمعه پخش می کردند ؟
ذبیحی : طبق تحقیق من ، چون م نسید بودم و پیر نیا از لطفی که به من داشت و از نوکران شاه ولایت علی بود و من هم اولاد علی بودم اسم برنامه را برگ سبز گذاشت و نیت پیرنیا این بود که این برگ سبز از آن برگ سبزهایی است که هرگز زرد نمی شود .
نادری : می دانید چند تا برنامه بر گسبز داریم ؟
ذبیحی : 312
نادری : چه سالی آمدید رادیو ؟
ذبیحی : سال 28 بدون وقفه مخصوصا ماه رمضان ها .
برگ سبز 13
آواز : سید جواد ذبیحی
شعر آواز : ؟
نوازندگان : جلیل شهناز ، مهدی خالدی
اشعار : عطار ، اوحدی ، صفای اصفهانی ، عماد خراسانی ، عراقی
مایه : بیات اصفهان
گوینده : روشنک
* متاسفانه برای من مشخص نشد ، شعر آواز از کدام یک از خوانندگان معرفی شده آغاز برنامه می باشد و در ضمن برخی کلمات شعر نیز را درست متوجه نشدم و با علامت ؟؟ مشخص کردم ؛ که از دوستان آگاه خواهش می کنم در صورت اینکه برایشان سراینده هر یک از اشعار برنامه مشخص است به اطلاع من نیز برسانند .
* جالب اینکه نوازنده سنتوری که ویلن آقای خالدی را در پایان برنامه همراهی می کند نیز معرفی نشده است !
چشم بگشا که جلوه دلدار به تجلی است از در و دیوار
این تماشا چو بنگری گویی لیس فی الدار غیره دیار (عطار)
پس از تار آقای شهناز ، خانم روشنک اشعار زیر را دکلمه می کند :
ز هستی جز تهی دستی چه مانده است ؟ بجز سردرد زآن مستی چه مانده است ؟
بتـــــا غـــــیر از دل بشکســـــته ما ز مینایی که بشکستی چه مانده است ؟
آواز :
درآمد
سر خوان وحدت آن دم که به دل صلا زدم من به سر تمام ملک و ملکوت پا زدم من
در ؟؟ دیر بستم بت خویشتن شکستم ز سبوی یار مستم که می ولا زدم من
بیات راجه
ز الست دل بلایی که زدم ز قول مطلق ز کتاب هستی کل ، رقم ولا زدم من
هله آن چه خواستم یافتم از دل خدابین نه به ؟؟ خویشتن را و نه بر ؟؟ زدم من
عشاق
به در امیدواری سر انقیاد سودم به ره نیازمندی قدم وفا زدم من
من و دل دو مست باقی دو نیازمند ساقی دل ، مست باده فقر و می فنا زدم من
به خدای بستم ، از قدرت کاینات رستم به دو دست چنگ در سلسله صفا زدم من
فرود با تحریر
روشنک اشعار پایین را می خواند و سپس خالدی ویلن را آغاز می کند :
جوینده آن خاطر عاطر ماییم دیوانه آن دو چشم ساحر ماییم
در خاطر ما همه تویی لیک تو را چیزی را که نمی رسد بخاطر ماییم
چون نکو می نگرم شمع تو ، پروانه تویی راز شیرینی این عالم افسانه تویی
حرم و دیر تویی کعبه و بتخانه تویی لب دلدار تویی طره جانانه تویی (عماد خراسانی)
گر چه از چشم بتی ، بیدل و دینم ای عشق هر چه بینم همه از چشم تو بینم ای عشق
زیبد که ز درگاهت نومید نگردد باز آن کس که به امیدی بر خاک درت افتد (عراقی)
این هم برگ سبزی بود تحفه درویش
علی نگهدارتون
سوم :
مکتب مدرن آرشه کشی (قسمت سوم)
فصل چهارم : بازو
نویسنده : هارولد برکلی
ترجمه : فرخ شادان
بازنویسی : رضا رجبی از بابل
(مجله موزیک ایران سال 1339)
در قرن هیجدهم و بیشتر طول قرن نوزدهم پایین نگهداشتن بازو مورد قبول همه واقع شده بود و حتی هنرجویان را مجبور می کردند که در حال تمرین آرشه کشی کتابی را بین بازوی راست و بدن نگاه دارند و سعی همه مصروف این می شد که تا حد امکان بازو را بیحرکت سازند . این موضوع سبب می شد که کار زیادتر و غیر لازم تری به ساعد و مچ دست راست تحمیل گردد و کمترین عیب آن حالت زاویه دار و ناراحت بازو و مچ هنگام نواختن با ته آرشه می باشد . شاید به همین دلیل باشد که در آن روزگاران استفاده قلیلی از ثلث تحتانی آرشه به عمل می آمد .
خوشبختانه اکثر ویلنیستها پایین نگاهداشتن بازو را کنار گذاشته اند ؛ اما هنوز هستند معلمین و نوازندگانی که با وجود محکوم کردن پایین نگاه داشتن بازو ، هنوز اعمال و طرز استعمال بازو را در آرشه کشی خوب به درستی نفهمیده اند .
نگاه داشتن بازوی راست و آرشه را در یک خط راست میتوان از مزایای تکنیک مدرن آرشه کشی دانست یعند در نوک و وسط و ته آرشه اگر خطی از آرنج به ته آرشه بکشیم تقریبا موازی با کف اطاق خواهد بود . (اشکال 2 و 5 و 1 )
بعضی از نوازندگان کوتاه دست و اکثریت نوازندگان مکتب مدرن فرانسوی عادتا آرنج را بالاتر نگاه میدارند البته به این وسیله نیز می توان به تکنیک بسیار قوی رسید اما چون این وضعیت زیاد خوشایند نیست ما آنرا توصیه نمی کنیم .
تربیت مفصل شانه برای قابل انعطاف بودن و حساسیت و قابلیت کنترل کار مشکلی نیست و وقتی این عمل انجام شد قوی تر شدن صدا و ایجاد تون تمیز به نحو بارزی نمایان خواهد شد .
تمرینهای زیر راه را برای کنترل مفصل شانه باز خواهد کرد :
در آخرین حد نوک آرشه : به کمترین مقدار ممکن باید آرشه کشید . تمام دست به طور یک واحد به هم چسبیده حرکت می کند بدون اینکه آرنج و مچ دست از خود حرکتی داشته باشند . (شکل 25)
مثال 26 (شرح تکنیک مانند مثال 25) ولی آن را همچنین باید با وسط آرشه تمرین کرد البته تنها با حرکات مفصل شانه . مثال 25 را باید در ته آرشه با تمپوی 96 و با آرشه های چپ و راست متناوب تمرین کرد و همچنین این تمرین را باید دوباره تنها با آرشه های راست انجام داد .
در این جا باید به مقدار کم از حرکات طرفی بازو ها استفاده کرد تا طول کافی برای ایجاد نتها به دست آید .
همان طور که در فصل دوم ذکر شد حرکت بالا و پایین بردن بازو در هنگام عبور از سیمی به سیم دیگر مورد استفاده دارد به شرطی که تمپوی قطعه سریع نباشد . برای مثال شروع سونات ر ماژور اثر هاندل را ذکر می کنیم . (شکل 27)
تغییر سیم از فا دیز به لا توسط افتادن بازو انجام می شود . به این طریق وضعیت محکم ساعد و دست راست در خط مستقیم ثابت می ماند .