مقدمه :

من لم يشکر المخلوق لم يشکر الخالق

بله ؛ به رسم تشکر باید از چند تن از بزرگواران و دوستانم نام ببرم که در این مدت اخیر من را مورد لطف قرار داده اند :

1-      ترانه سرا و شاعر قدیمی ، آقای سیروس احمدی فر که بخشی از آرشیو گرانبهای شان را در اختیار من قرار دادند .

2-      خانواده محترم شادروان محمودی خوانساری که با گرمی و محبت پذیرای من شدند .

3-      آقای فرید اسدی دهدزی ، پژوهشگر جوان و دوست خوبم که مانند همیشه با صفا و خونگرمی مرا مورد لطف قرار می دهند .

4-      خانم فروغ بهمن پور ، زحمت کش موسیقی و موسیقی دانان کشورمان که گاهگاهی باعث ارتباط من با هنرمندان می شوند .

5-      آقای محمد نعمتی آلاشتی ، دوست دیریافته که با کمال صداقت و سخاوت آرشیو بزرگشان را هر بار ، بدون چشم داشتی در اختیار من قرار می دهند .

6-      آقای میلاد اسفندیاری ، مدیر سایت ایران الد از شهر اصفهان که باز هم مورد لطفشان قرار گرفته ام .

7-      دوست خوبم ، امیر مهدی (وبلاگ دود عود) که زحمت کشیدند و قسمت نغمه وبلاگ را راه اندازی کردند .

8-      دوست عزیزم آقا مهدی پرستاران از انگلستان که چند برنامه گلها را برایم ایمیل کردند .

9-      آقای انوشفر نورده از آمریکا که با زحمت زیادی بخشی از آرشیو با کیفیت خود را برای من فرستادند .

* لازم به توضیح است که بار نخست مرسوله ایشان توسط اداره پست توقیف شد(؟!) و ایشان دوباره لطف کردند و بسته را برای دوست خوب دیگرم آقای جواد اسدی در کانادا پست کردند و ایشان به رسم گذشته بوسیله مسافر بسته را – پس از 80 روز دور دنیا -  به دست من رساندند .

دوم :

فرهنگ شریف و ترانه سازی او

آقای فرهنگ شریف هنرمند مازندرانی ، علاوه بر هنر نوازندگی تار سازنده تصنیف های بسیار زیبایی نیز هستند که قطعا بسیاری از آنها را شما شنیده اید ولی نام سازنده آن را نمی دانید و من این بار یکی از زیباترین آنها را برای شما در نظر گرفته ام .

* لازم به گفتن است که نوار این اثر را دوست خوبم آقای علی حاجی جماعت در اختیار من قرار داند و من بصورت فایل کامپیوتری تبدیل کردم .

لینگ اهنگ بدون کلام زخمه

لینک ترانه

ترانه قسم

آهنگساز : فرهنگ شریف

خواننده : هایده

ترانه سرا : ؟

دستگاه : شور – ابوعطا

تو رو به دلای عاشق خسته قسم      تو رو به پرنده های پر بسته قسم

تو رو به شکوه قطره های می ناب      به لبای سرد جام بشکسته قسم

تو رو به حقیقت و صفا           تو رو به محبت و وفا

برو که من و شبای غم        حالا بمونیم برای هم

روزگاری به جانم نشستی            همچو نی از ؟ گسستی

روز دیگر به بزم رقیبون          ساغرم را به مستی شکستی

من و پشیمونی من              من و پریشونی من

تو و دل راضی تو                     ز درد پنهونی من

ضمنا آهنگ بدون کلام این اثر را با تار خود آقای شریف که اخیرا بصورت آلبوم زخمه منتشر شده است ، برای شما در نظر گرفته ام که توصیه می کنم حتما این اثر زیبا را خریداری کنید و از قطعات و چهارمضرابهای زیبای آن لذت ببرید .

سوم :

سهل و ممتنع

سعدی و فرهنگ شریف

نخست توجه شما را به متنی جلب می کنم که احتمالا خود آقای داوود پیرنیا سرپرست و بنیان گذار برنامه گلها برای گلهای جاویدان 156 نوشته است :

اشعار سعدی است را گوهر شناسان ادب با دو کلمه توصیف نموده اند ؛ دو کلمه به جا ، بسزا و به حق :

سهل و ممتنع

سهل بدین معنا که روان و ساده باشد

و

ممتنع بدان مفهوم که اقتفایش مقدور نباشد .

تا بدآنجا که سخنوری چون حافظ فرماید : " استاد غزل سعدی است " و این نه تنها عقیدت لسان الغیب است بلکه نظر تمام غزلسرایانی است که پس از سعدی آمده اند و او را استاد غزل دانسته اند ، در اقتفای وی بسیار کوشیده اند اما در این پیروی کامیاب نگردیده اند و اگر هم گاه به هدف نزدیک شده اند در چند بیتی بیش نبوده است و نتوانسته اند همواره به فصاحت و بلاغت سعدی و روانی اشعار وی نائل آیند ؛ چه بسا غزلی موزون و فصیح به نظر آمده اما در برابر غزلهای سعدی گویی از طنین و ترنم اشعار غنایی افتاده است .

به راستی بیان آنچه که از غزل سعدی احساس می کنیم کاریست بس دشوار . شاید توان گفت راز تاثیر شعر سعدی ، در "سادگی و حسن ترکیب الفاظ و استعاراتش " نهفته است . همین تاثیر سادگی و حسن ترکیب الفاظ است که با شنیدن یا خواندن غزل سعدی ، مفتون بیان زیبا و بی تکلف او می شویم ، بیانی چون تبسمی فریبا که توام با نگاهی نافذ بر اعماق دل می نشیند و اسیرش سازد .

القصه ...

سبک آقای شریف نیز مانند سعدی سهل و ممتنع است یعنی آن چنان ایشان به سادگی ، شمردگی و آرامش (که طبیعتا بازتاب شخصیت ایشان است) نغمه پردازی می کنند که گویی این کار از عهده از هر کسی بر می آید و حتی این شبهه برای عده ای پیش آمده که ایشان از عهده نواختن قطعات سریع ناتوان هستند .

بنابراین برای شما اجرای قطعه دخترک ژولیده ساخته علی نقی وزیری  که ایشان اجرا کرده اند را در نظر گرفته ام . قطعا نوازندگان تار می دانند که این قطعه از سریع ترین و مشکل ترین آهنگها برای اجرا است ، بویژه که فواصل بزرگ دستگاه چهارگاه - نسبت به سایر دستگاهها - خود به تنهایی یکی از مشکلات اجرای هر اثری در چهارگاه است .

لینک دخترک ژولیده با تار فرهنگ شریف

یکم : به یاد مهدی خالدی

این بار به معرفی کوتاهی از شادروان مهدی خالدی می پردازم ؛ البته این مطلب از کتاب ارزشمند  "مهدی خالدی" نوشته آقای حبیب الله نصیری فر استخراج شده است .

سالشمار :

1298 – تولد در تهران

1314 – شاگردی صبا

1319 – آغار فعالیت در رادیو تهران

1321 – آشنایی با دلکش و آغاز همکاری طولانی با وی

1324 – دعوت به هندوستان رادیو دهلی

1329 – آغاز آهنگسازی فیلم

1334 – رسیدن به مقام سرپرستی موسیقی رادیو و تشکیل 6 ارکستر معروف رادیو

1336 – درگذشت صبا و ساخت آهنگ به یاد صبا با شعر نواب صفا و اجرای بنان در گلهای رنگارنگ 174

1343 – دعوت رادیو کابل افغانستان

1343 – دعوت دولت شوروی

1369 – درگذشت بر اثر سکته مغزی

در پایان هم فهرست آثار مهدی خالدی که از کتاب اشاره شده توسط من به نرم افزار اکسل انتقال پیدا کرده تقدیم می شود .  این فهرست نرم افزاری قابلیت جستجوی بسیار خوبی دارد و به کار اهل پژوهش خواهد آمد که پس از دانلود قطعا متوجه خواهید شد .

دانلود فهرست آثار مهدی خالدی

دوم : برنامه گلها

* توضیح اینکه این آواز توسط من قبلا در زمان غیبت کبری آقای بهمن مهدوی (مدیر وبلاگ ایرج) در وبلاگ ایشان آپلود شده بود که اینجا با اجازه ایشان دوباره با سبک و سیاق وبلاگ گلها و البته با اصلاحات و اضافاتی ، آپدیت می شود .

گلهای رنگارنگ 480

دستگاه : همایون

آهنگساز : مهدی خالدی

ترانه سرا : رهی معیری

خواننده : سیما بینا

آواز : ایرج

غزل آواز : ؟ (طالب آملی)

همنوازان آواز : (شادروان) پرویز یاحقی ، جلیل شهناز

تنبک : ؟ (امیر ناصر افتتاح)

اشعار متن : ؟

گوینده : فیروزه امیر معز

دانلود گلهای رنگارنگ 480

برنامه با یک تصنیف از مهدی خالدی - به مناسبت یادی که از وی کردم این برنامه انتخاب شده است - آغاز می شود :

تصنیف :

نداند رسم یاری بی وفا یاری که من دارم                به آزار دلم کوشد دلآزاری که من دارم

وگر دل را به صد خواری رهانم از گرفتاری                دلآزاری دگر جوید دل زاری که من دارم

گهی خاری کشم از پا گهی دستی زنم بر سر    به کوی دلفریبان این بود کاری که من دارم

ز پند همنیشن درد جگر سوزم فزون تر شد            هلاکم می کند آخر دلآزاری که من دارم

رهی آن مه به سوی من به چشم دیگران بیند     نداند قیمت عشقم خریداری که من دارم

خانم امیر معز چنین دکلمه می کند :

تا دل نسوختم دل گرمی نیافتم    افسرده آنکه سینه به داغ جفا نسوخت

ننهاد تیغ جور ز چرخ تا مرا نکشت    ننشست آتش غضبش تا مرا نسوخت

سپس (شادروان) پرویز یاحقی همراه "بهترین همنوازش" ، جلیل شهناز قطعاتی را در همایون آغاز می کنند و گوینده نیز این اشعار را در بین صدای ساز این دو هنرمند گرامی می خواند :

گفتمش : گل رخش دمید که من       گفتمش : غنچه لب گزید که من

گفتمش : کیست بنده قد تو ؟                سرو از باغ سرکشید که من

گفتمش : کیست بهتر از خورشید ؟      پرده از روی خود کشید که من

گفتمش : کیست بیخود از غم تو ؟          گل به تن پیرهن درید که من

آواز :

یکم : شناخت ردیف موسیقی ایران

گریه لیلی

گوشه گریلی یا گرایلی یکی از گوشه های ریتمیک (مانند ساقی نامه) موسیقی ایرانی است که در ردیف موسیقی سازی و آوازی در دستگاه شور اجرا می شود .

نام این گوشه از ترکیب دو لغت " گریه + لیلی " گرفته شده است که از داستانهای مشهور نظامی گنجوی شاعر قرن 6 است .

همانطور که اشاره شد این گوشه دارای وزن ثابتی است و بنابراین همیشه باید یک جور اجرا شود که  این موضوع تشخیص آن را بسیار ساده می کند ، بنابراین قطعا با گوش کردن به دو نمونه سازی و آوازی زیر که از مشهورترین ردیف های موسیقی ایرانی آورده شده است کاملا متوجه خواهید شد .

1 -  نخست به اجرای سازی این گوشه بر اساس ردیف میرزا عبدالله با تار نورعلی برومند گوش کنید :

گریلی با اجرای برومند 

2 - حال به اجرای آوازی همین گوشه با صدای محمود کریمی و اشعار (نامتناسب با نام و موضوع گوشه) زیر از حافظ گوش کنید :

گرایلی با اجرای کریمی

بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم          فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو دراندازیم

اگر غم لشکر انگیزد که خون عاشقان ریزد         من و ساقی به هم سازیم و بنیادش براندازیم

شراب ارغوانی را گلاب اندر قدح ریزیم                    نسیم عطر گردان را شکر در مجمر اندازیم

بهشت عدن اگر خواهی بیا با ما میخانه             که از پای خم ات یکسر به حوض کوثر اندازیم

دوم : تصنیف

پس از شنیدن نمونه های بالا از ردیف که بخاطر اجرای آموزشی آنها قطعا برای شنوندگان غیر حرفه ای موسیقی جذابیت کمتری دارد به اجراهای زیر توجه کنید :

1 - نخست به اجرای همین گوشه که فرامرز پایور آن را برای ارکستر تنظیم کرده و بصورت تصنیف با صدای محمد رضا شجریان به زیبایی اجرا شده است توجه کنید .

امیدوارم در آینده در فرصتی مناسب کل این برنامه زیبا که برگرفته از گلهای تازه 166 می باشد را نیز تقدیم شما کنم .

متاسفانه سراینده اشعار این تصنیف برای من مشخص نیست ولی نهایت دقت برای هنر مناسب خوانی (تلفیق شعر و موضوع یکسان - برخلاف نمونه آوازی بالا در ردیف) در گزینش آن بکار رفته است که برای درک بهتر موضوع به اشاره ای که در شعر به نام لیلی و مجنون شده ، دقت کنید :

دانلود تصنیف با صدای شجریان

تصنیف قدیمی گریلی

تنظیم : فرامرز پایور

خواننده : شجریان

دستگاه : شور

شبی مجنون به لیلی گفت که ای مجبوب بی همتا     تو را عاشق شود پیدا ولی مجنون نخواهد شد

خدا را چون دل ریشم قراری بسته با زلفت                         بفرما لعل نوشین را که با بودش قرار آرم

دلا دیشب چه می کردی تو در کوی حبیب من          الهی خون شوی ای دل تو هم گشتی رقیب من

شب صحبت غنیمت دان که بعد از روزگار ما                  بسی گردش کند گردون بسی لیل و نهار آرد

2 –  یکی از موضوعات بسیار مهمی که بین موسیقی دانان ما بسیار درباره آن گفتگو شده است این است که آیا می توان از ردیف بصورتی دیگر در موسیقی استفاده کرد ؟

در نمونه تصنیف زیر به نظر من بزرگ لشکری از همین گوشه گریلی استفاده کرده البته متاسفانه ایشان در بین ما حضور ندارند تا از خودشان در این مورد پرسیده شود ولی شباهت مخصوصا در آغاز تصنیف با گوشه گریلی کاملا واضح است و در بین آهنگ هم مدام ملودی اصلی گریلی به گوش می رسد .

همچنین نکته جالب توجه استفاده این گوشه در مایه دشتی و نه خود شور است .

دانلود تصنیف با صدای مرضیه

تصنیف : خدا کنه که خوابم نبره

آهنگساز : بزرگ لشکری

خواننده : مرضیه

ترانه سرا : ایرج جنتی عطایی

مایه : دشتی

دو سه شبه که چشمام به دره           خدا کنه که خوابم نبره

تو این قفس که زندن منه          دلم گرفته و منتظره       خدا کنه که خوابم نبره

می خوام که دل به دریا بزنم             ی سینه حرفو یکجا بزنم

چرا کسی نمی گه به من           عشق و امیدم به کجا رفته ؟

شبها که یکه تنها بمونم                    با غصه ها تو دنیا بمونم

به کی آخه می تونه بگه              اون که پشیمونه چرا رفته ؟

فردا دوباره پاییز می شه باز       دلش ز غصه لبریز می شه باز

ای آسمون بهش بگو پشیمون می شی         به سوز عاشقی قسم که دلخون می شی

برنامه گلها :

قطعا بسیاری از شما قطعه معروف گریه لیلی ساخته اسدالله ملک را با ساز خودش شنیده اید ولی حتما بسیاری از شما اجرای ارکستری این قطعه را نشنیده اید .

این بار برای شما همین قطعه را که با ارکستر اجرا شده است در نظر گرفته ام که امیدوارم بپسندید ؛ لازم به گفتن است که تکنواز ویلن این قطعه خود شادروان اسدلله ملک می باشند .

* نکته قابل ذکر دیگر ، استفاده آهنگساز از این قطعه در مایه دشتی می باشد  که نشان از خلاقیت وی دارد .

* در ضمن شما دوستان اجرای همین قطعه را بصورت تکنوازی با ویلن هنرمند جوان آقای محسن دهینی (مدیر وبلاگ اسدلله ملک) از اینجا می توانید دانلود و گوش کنید :

گریه لیلی با اجرای محسن دهینی

گلهای تازه 130 : گریه لیلی

آهنگ : اسدلله ملک

تنظیم : جواد معروفی

رهبر : فرهاد فخرالدینی ( ارکستر رادیو تلویزیون ملی )

آواز : محمود محمودی خوانساری

اشعار : سایه ( هوشنگ ابتهاج )

نوازندگان : اسدالله ملک ، فرهنگ شریف ، امیر ناصر افتتاح

گوینده : فخری نیکزاد

صدابرداران : محمد جهانفرد ، حسین محبی

مایه : دشتی

دانلود گلهای تازه 130

* اشعار این غزل را با موضوع لیلی و مجنون برگزیده شده اند که نشان دهنده دقت عمل هنرمندان آن زمان می باشد چیزی که امروزه کمتر دیده می شود .

غزل آواز :

چشم گریان تو نازم حال دیگر گون ببین                          گریه لیلی کنار بستر مجنون ببین

بر نتابد این دل نازک غم هجران دوست                  یارب این صبر کم و آن محنت افزون ببین

رشکت آمد ناز و نوش گل در آغوش بهار             ای گشوده دست ، یغمای خزان اکنون ببین

مانده ام با آب چشم و اتش دل ساقیا                              چاره کار مرا در آب آتشگون ببین

سایه کار چشم و دل دیگر گذشت از اشک و آه      تیغ هجران است اینجا موج موج خون ببین

 یکم : سرمقاله

* این گفتگو بخشی کوتاه از گفتگوی مفصل خانم بهمن پور نویسنده کتاب چهره های ماندگار می باشد که برای خواندن بقیه مطالب خواندنی آن می توانید به همان کتاب مراجعه کنید .

* ضمنا از دوستان صاحب نظر خواهش می کنم نظرات خود را درباره گفتار کسایی حتما بیان کنند .

گفتگو با

سید حسن کسایی

سوال - نظرتان درباره یادگیری موسیقی ایرانی به کمک نت چیست ؟

پاسخ - یک کودک ، نخست سخن گفتن را فرا می گیرد سپس به مدرسه می رود تا خواندن و نوشتن بیاموزد .

همچینن یک شخص خارجی هرگز نمی تواند آموختن زبان فارسی را از طریق خواندن و نوشتن شروع کند و انتظار داشته باشد مانند یک فارسی زبان صحبت کند .

بنابراین موسیقی ایرانی را نخست باید از روش سینه به سینه آموخت بعد در صورت لزوم به سراغ نت رفت .

سوال - از ردیف بگویید ؟

پاسخ - ردیف لازمه (لازم نه کافی) موسیقی ایرانی است ولی اشتباهی که اغلب موسیقی دانان می کنند این است خودشان را در خدمت ردیف می گیرند نه ردیف را در خدمت خودشان و نهایتا مقلد می شوند ... .

من با یک عمر تجربه در موسیقی که به تایید بزرگان موسیقی حتی در کشورهای دیگر رسیده ، اگر حرفی می زنم از روی حساب است بنابراین آنچه صبا ، نی داوود ، تهرانی ، محجوبی ، ورزنده ، تجویدی ، مجد ، یاحقی ، شهناز ، عبادی ، شریف ، پایور ، بهاری ، صارمی و ... معدودی دیگر اجرا کرده اند بهترین روش برای موسیقی کشور است .

بنابراین به جوانان توصیه می کنم فریب ردیف گرایان خشک و بی روح و متحجر را نخورید که ،

چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند

و وقت خود را با اشخاصی که از اجرای صحیح موسیقی عاجزند تلف نکنید چون :

اینقدر که موسیقی واپس گرایان ردیفی به موسیقی پیشرفته و زنده و اصیل ما صدمه زده است و می زند هرگز موسیقی به اصطلاح پاپ نمی تواند موسیقی ما را تحت الشعاع قرار دهد .

دوم : برنامه گلها

* جالب است بدانید ، تا امروز ( 4 بهمن 85 - تاریخ نوشتن این مقاله ) از برنامه هایی که برای شما جهت دانلود گذاشتم بیشترین استقبال از صدای گلپایگانی انجام شد ، بنابراین این بار بر حسب علاقه و درخواست بسیاری از شما به صدای آقای گلپایگانی برنامه ای با صدای ایشان در نظر گرفته ام و در زیر نیز فهرست تعداد دانلودهایی که از این وبلاگ انجام شده نیز ارائه می گردد :

البته لازم به گفتن است که متاسفانه 9 آپلود نخست وبلاگ به علت مشکلات سایت از بین رفت (و در فهرست بالا نیستند) که بسیاری از دوستان مرتبا از من آنها را می خواهند که همین جا به آنها مژده می دهم که این روزها مشغول آپلود مجدد آنها هستم و بزودی – به امید خدا - همه آنها را یکجا ارائه خواهم کرد .

برگ سبز 91

آواز : گلپایگانی

غزل آواز : فروغی بسطامی

همنواز آواز : کسایی

تکنواز سه تار : عبادی

اشعار متن : عطار – سعدی– عراقی

گوینده : روشنک

دستگاه : ماهور

دانلود برگ سبز 91

* برای علاقه مندان به همنوازی با استادان این برنامه قابل ذکر است که این برنامه در ماهور "دو" اجرا شده است و کوک سه تار و نی تقریبا یکی و حدود نیم پرده کمتر از دیاپازون می باشند .

چنان به موی تو آشفته ام ز بوی تو مست   که نیستم خبر از هر چه در دو عالم هست

دگر به روی کسم دیده ور نمی باشد                 خلیل من همه بتهای آذری بشکست

مجال خواب نمی باشدم ز دست خیال                    در سرای نشاید بر آشنایان بست

غلام دولت آنم که پایبند یکی است                     به جانبی متعلق شد از هزار برست

نگاه من به تو و دیگران به خود مشغول           معاشران ز می و عارفان ز ساقی مست

خوش است نام تو بر دل ولی دریغ بود           درین سخن که بخواند برد دست بر دست

غزل آواز :

نخست کسایی چهارمضراب بسیار بسیار زیبایی در ماهور می نوازد که پس از گوش کردن حتما نظر من را تایید خواهید کرد :

درآمد

به زیر تیغ نداریم مدعا جز تو                           شهید عشق تو را نیست آن بها جز تو

گشایش

به جز وصال تو هیچ از خدا نخواستیم               که حاجتی نتوان خواست از خدا جز تو

حصار

مریض عشق تو را حاجتی به عیسی نیست      که کس نمی کند این درد را دوا جز تو

شکسته

کجا شکایت بی مهریت توانم برد                            که هیچ کس ننوازد این بلا جز تو

دلکش - قرچه

فروغی از رخ آن مه گرت فروغ دهد                       به آفتاب نبخشد کسی ضیا جز تو

فرود

به زیر تیغ نداریم مدعا جز تو                           شهید عشق تو را نیست آن بها جز تو

زیبد که ز درگاهت نومید نگردد باز        آنکس که به امیدی بر خاک درت افتد

این هم برگ سبزی بود تحفه درویش

علی نگهدارتون

سوم : گلچین هفته

برنامه های گلچین هفته توسط آقای ابتهاج در دهه 50 بعد از آغاز برنامه های گلهای تازه راه اندازی شد ، که صبح جمعه هر هفته به پخش گلچینی از آهنگ های قدیمی و تازه ای که در رادیو و تلویزیون تولید می شد می پرداخت که گروه های مختلفی با آن همکاری می کردند ولی بیشترین همکاری مربوط به گروه های زیر بود :

گروه عارف به سرپرستی پرویز مشکاتیان و حسین علیزاده ،

گروه شیدا به سرپرستی محمد رضا لطفی ،

گروه فرهنگ و هنر به سرپرستی فرامرز پایور ،

گروه سماعی به سرپرستی فریدون ناصری .

البته آثاری از : ارکستر پاپ رادیو و تلویزیون ملی ، ارکستر سازهای ملی ، ارکستر رادیو تلویزیون ملی ، گروه شهناز (به سرپرستی جلیل شهناز) و ... نیز در آن پخش می شد .

برای این شماره وبلاگ گلها نیز برای نخستین بار بخشی از گلچین هفته شماره 7 که در آن حسن کسایی قصه ای بسیار زیبا (با صدای خود کسایی) از اکبر خان نورزوی نوازنده تار اصفهانی را بیان کرده است ، می شنویم :

دانلود گلچین هفته